Το 1962 ο παππούς μου αγόρασε ένα κτήμα στο Πόρτο Χέλι. Η περιοχή ήταν τότε κυνηγότοπος και ο παππούς μου πήγαινε με μια παρέα φίλων για να κυνηγήσουν.

Δούλευε στη ΔΕΗ. Όταν έγινε η δικτατορία απολύθηκε και με την αποζημίωση που πήρε έφτιαξε ένα σπίτι στο κτήμα που είχε αγοράσει στο Πόρτο Χέλι.

Ο παππούς μου γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1912 και έζησε εκεί μέχρι δέκα ετών, οπότε και έφυγε με την οικογένειά του λόγω της Μικρασιατικής Καταστροφής. Η καταγωγή του ήταν από τον Πύργο της Τήνου και όταν εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα περνούσε τα καλοκαίρια του σε αυτό το πραγματικά πανέμορφο χωριό, το οποίο τυχαίνει να είναι και γενέτειρα σπουδαίων καλλιτεχνών, όπως ο Γιαννούλης Χαλεπάς, ο Νικηφόρος Λύτρας και ο Ιωάννης Γαΐτης.

Έχοντας μεγάλη αγάπη για το χωριό του, φτιάχνει στο κτήμα που βρίσκεται στο καθόλου κοσμοπολίτικο την εποχή εκείνη Πόρτο Χέλι ένα κυκλαδίτικο σπίτι με άσπρους τοίχους και μπλε παράθυρα. Ο καιρός περνάει, οι γονείς μου γνωρίζονται μεταξύ τους από κοινούς φίλους λίγο καιρό αφού έχουν τελειώσει το σχολείο, ερωτεύονται και 23 χρονών παντρεύονται, παιδάκια ακόμα, αλλά, όπως απέδειξε ο χρόνος, ήξεραν τι έκαναν.

Το 1962 ο παππούς μου αγόρασε ένα κτήμα στο Πόρτο Χέλι. Η περιοχή ήταν τότε κυνηγότοπος και ο παππούς μου πήγαινε με μια παρέα φίλων για να κυνηγήσουν. Δούλευε στη ΔΕΗ. Όταν έγινε η δικτατορία απολύθηκε και με την αποζημίωση που πήρε έφτιαξε ένα σπίτι στο κτήμα που είχε αγοράσει στο Πόρτο Χέλι.

Ο παππούς μου γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1912 και έζησε εκεί μέχρι δέκα ετών, οπότε και έφυγε με την οικογένειά του λόγω της Μικρασιατικής Καταστροφής. Η καταγωγή του ήταν από τον Πύργο της Τήνου και όταν εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα περνούσε τα καλοκαίρια του σε αυτό το πραγματικά πανέμορφο χωριό, το οποίο τυχαίνει να είναι και γενέτειρα σπουδαίων καλλιτεχνών, όπως ο Γιαννούλης Χαλεπάς, ο Νικηφόρος Λύτρας και ο Ιωάννης Γαΐτης.

Έχοντας μεγάλη αγάπη για το χωριό του, φτιάχνει στο κτήμα που βρίσκεται στο καθόλου κοσμοπολίτικο την εποχή εκείνη Πόρτο Χέλι ένα κυκλαδίτικο σπίτι με άσπρους τοίχους και μπλε παράθυρα. Ο καιρός περνάει, οι γονείς μου γνωρίζονται μεταξύ τους από κοινούς φίλους λίγο καιρό αφού έχουν τελειώσει το σχολείο, ερωτεύονται και 23 χρονών παντρεύονται, παιδάκια ακόμα, αλλά, όπως απέδειξε ο χρόνος, ήξεραν τι έκαναν.

Η αδερφή μου η Αριάδνη κι εγώ.

Τρία χρόνια μετά γεννιέται η αδερφή μου η Αριάδνη και τρία χρόνια μετά την Αριάδνη σκάω κι εγώ και γινόμαστε τέσσερις. Τα πρώτα μου γενέθλια τα κάνω στο Πόρτο Χέλι. Στο σπίτι που είχε φτιάξει ο παππούς. Τα δεύτερα εκεί. Τα τρίτα επίσης. Θέλω να πω ότι πηγαίνουμε σε αυτό το σπίτι κάθε καλοκαίρι και κάθε Πάσχα κι έτσι γίνεται με αυτό τον τρόπο ένα σύμβολο των παιδικών μου αναμνήσεων και ένα κομμάτι του εαυτού μου.

Σε μια εποχή που δεν καταγράφονταν τα πάντα από κινητά και τάμπλετ, είμαστε τυχεροί που έχουν διασωθεί μερικές λίγες φωτογραφίες από διακοπές σε αυτό το σπίτι, φωτογραφίες που τις βλέπεις για ένα δευτερόλεπτο και θυμάσαι ακριβώς την αίσθηση της στιγμής εκείνης, την αίσθηση για εκείνο το παλιό το σπίτι με τη μεγάλη αυλή και τη μυρωδιά της άγριας ρίγανης που έσκαγε από παντού.

Τα πρώτα μου γενέθλια τα κάνω στο Πόρτο Χέλι. Στο σπίτι που είχε φτιάξει ο παππούς. Τα δεύτερα εκεί.

Ο παππούς μου πέθανε το 1989, λίγο καιρό αφού είχε πεθάνει η γιαγιά μου. Ο γιατρός είπε «καρδιά», όλοι εμείς ξέραμε ότι πέθανε από μοναξιά και από μαράζι. Χωρίς τη γυναίκα του, αυτός ο τόσο κεφάτος και καλοσυνάτος άνθρωπος είχε χάσει όλη του την όρεξη για ζωή. Το 1994 οι γονείς μου ανακαίνισαν το σπίτι κι έφτιαξαν και ένα μικρότερο ακριβώς δίπλα για να μην κοιμόμαστε ο ένας πάνω στον άλλο. Ήταν και εποχές που οι άνθρωποι ακόμα έφτιαχναν σπίτια, αντί μόνο να πουλάνε.

Σε αυτό το σπίτι έκανα τις πρώτες διακοπές με φίλους, σε αυτό το σπίτι, όταν παντρεύτηκα, έκανα το πάρτι του γάμου, σε αυτό το σπίτι έκαναν τις πρώτες καλοκαιρινές διακοπές τα παιδιά μου και σε αυτό το σπίτι κάθε καλοκαίρι από τότε που χώρισα κάνουμε οι τρεις μας, μαζί με διάφορους φίλους κάθε φορά, τις διακοπές μας. Και τα παιδιά μου, που λόγω των συγκυριών, παρότι μικρά σε ηλικία, έχουν ζήσει ήδη σε πολλά σπίτια, λένε πάντα ότι το αγαπημένο τους σπίτι είναι το Πόρτο Χέλι. Αυτό που έλεγα κι εγώ πάντα. Αυτό που λέω ακόμα και τώρα.

Και δεν ξέρω αν είναι αυτό που νιώθω κάθε φορά όταν είμαι εδώ αποκομμένο από το παρελθόν, αν είναι μια αυτόνομη αίσθηση ή μια αίσθηση που έχει πάνω της όλα αυτά που έχω ζήσει εδώ και κυρίως τα πρώτα μου καλοκαίρια. Αν υπάρχουν δύο μέρη τα οποία θα έχω για πάντα στην καρδιά μου και για τα οποία πάντα θα νιώθω αλλιώς σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο μέρος, αυτά είναι το Πόρτο Χέλι και η Αμοργός, ακριβώς επειδή εκεί πέρασα τα περισσότερα παιδικά μου καλοκαίρια.

Είμαστε τυχεροί που έχουν διασωθεί μερικές λίγες φωτογραφίες από διακοπές σε αυτό το σπίτι, φωτογραφίες που τις βλέπεις για ένα δευτερόλεπτο και θυμάσαι ακριβώς την αίσθηση της στιγμής εκείνης

Και είναι αυτή η αίσθηση που δεν μπορώ εύκολα να εξηγήσω με λόγια, είναι αυτές οι εικόνες οι αχνές, η μικρή ξύλινη βάρκα που είχε ο παππούς μου στο κτήμα, αυτή με την οποία ψάρευε παλιά, πριν την αποσύρει, είναι αυτή η τεράστια χαρουπιά η οποία υπάρχει ακόμα και είναι σαν να λέει «τα έχω δει όλα, αλλά, δεν γαμιέται, δεν θα πω κουβέντα», είναι οι μυρωδιές που σε πηγαίνουν τριάντα τόσα χρόνια πίσω, χωρίς καν να το καταλάβεις.

Είναι ο εαυτός σου που ανακάλυπτε τον κόσμο και που έκανε στον κήπο τις πρώτες ασυνόδευτες βόλτες, είναι η αίσθηση ότι μεγαλώσαμε, αλλά κάπου μέσα μας υπάρχει ακόμα εκείνο το παιδί που έβλεπε τα πράγματα με τον πιο απλό και όμορφο τρόπο.

Τα εξοχικά σπίτια, τα σπίτια στο χωριό, τα σπίτια στα οποία περνάγαμε τα παιδικά μας καλοκαίρια έχουν τόσα πράγματα πάνω τους και είναι συνήθως συνδεδεμένα μόνο με ωραίες αναμνήσεις και εικόνες. Έχουν μέσα τους οι αναμνήσεις αυτές καλοκαίρια και διακοπές και μεσημεριανούς καταναγκαστικούς ύπνους και κάτι παλιές καρέκλες που για κάποιον περίεργο λόγο τις θυμόμαστε ακόμα κι ένα σωρό άλλες ασήμαντες, αλλά πολύ καλά εντυπωμένες λεπτομέρειες.

Ο παππούς μου κι εγώ.

Τα σπίτια όπου περάσαμε τα καλοκαίρια μας είναι ο παλιός μας εαυτός, η γιαγιά μας, ο παππούς μας και οι γονείς μας όταν ήταν νέοι και λίγο χίπηδες. Γράφω αυτό το άρθρο εδώ, σε αυτό το σπίτι στο Πόρτο Χέλι, και όπου κι αν κοιτάξω βλέπω κάτι που μου θυμίζει κάτι. Τα παλιά εξοχικά σπίτια τα αγαπάμε γιατί, νομίζω, όλοι μας αγαπάμε πολύ το μικρό παιδί που ήμασταν κάποτε και αν κάτι θυμόμαστε περισσότερο όταν πηγαίνουμε σε αυτά είναι αυτό το παιδί, αυτό που έχουμε χάσει και χαιρόμαστε όταν, έστω για λίγο, το ξαναβρίσκουμε.

Ανδρέας Λουκάκος

Ο Ανδρέας Λουκάκος είναι, μεταξύ άλλων, εντελώς αδιάφορων πραγμάτων, σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, ιδρυτής της εταιρείας παραγωγής dotmov (dotmov.gr) και πατέρας δύο αγοριών, του Πάνου και του Διονύση. 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO.
Πηγή: www.lifo.gr

Η Ύδρα τίμησε χθες την μνήμη των πεσόντων Υδραίων κατά την Επανάσταση του 1821.

Το μήνυμα του Δημάρχου κ. Γιώργου Κουκουδάκη:

Στην Αθήνα το 1813, λίγο πριν την ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας (1814), ιδρύεται η Φιλόμουσος Εταιρεία των Αθηνών.

Η εταιρεία αυτή είχε ως σκοπό αρχικά τουλάχιστον  την ύψωση του πνευματικού επιπέδου των Ελλήνων με ίδρυση σχολείων και πολιτιστικές δράσεις. Μετά την έκρηξη της Επανάστασης οι οικονομικές εισφορές των μελών της δόθηκαν για τον Αγώνα. Η Εταιρεία τελούσε υπό Αγγλική Επιρροή και ένα από τα μέλη της ήταν και ο Νικόλαος Γαλάτης.

Το Σεπτέμβριο του 1814, που ξεκίνησε το Συνέδριο της Βιέννης, ο Άνθιμος Γαζής, που ήταν Επίτροπος της Φιλόμουσης Εταιρείας των Αθηνών και κατοικούσε μόνιμα στη Βιέννη παρακινεί τον Καποδίστρια, ο οποίος συμμετείχε στο Συνέδριο της Βιέννης (18 Σεπτ. 1814 – 9 Ιουν. 1815) να ιδρύσουν με τη βοήθεια του τσάρου αντίστοιχη εταιρεία στη Βιέννη. Πράγματι ιδρύεται από τον Καποδίστρια η Φιλόμουσος Εταιρεία της Βιέννης με σκοπό φαινομενικά την έκδοση κλασικών συγγραφέων και την παροχή βοήθειας σε φτωχούς Έλληνες μαθητές, για να σπουδάσουν στην Ευρώπη σε συνεργασία με τη Φιλόμουση Εταιρεία των Αθηνών. Όμως κάτω από τους αθώους σκοπούς υπήρχαν συνωμοτικές κινήσεις, τις οποίες αντιλήφθηκε η Βιεννέζικη Αστυνομία, την οποία έσπευσε ο Καποδίστριας να καθησυχάσει.

Την εποχή εκείνη η παρουσία του Καποδίστρια στα πολιτικά πράγματα της Ρωσίας αλλά και στο Συνέδριο της Βιέννης υπήρξε καταλυτική διότι μεγάλο μέρος της τελικής πράξης του Συνεδρίου της Βιέννης ήταν δημιούργημά του. Ο Καποδίστριας δικαίως χαρακτηρίστηκε ως αρχιτέκτονας της Ευρωπαϊκής ειρήνης των 99 ετών (1815-1914) καθώς η επόμενη πανευρωπαϊκή σύρραξη επήλθε με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Καποδίστριας με τις συμβουλές του επηρεάζει τον τσάρο Αλέξανδρο Α΄ και παράλληλα γίνεται ισότιμος συνομιλητής με μεγάλες προσωπικότητες της Ευρωπαϊκής διπλωματίας όπως ο Μέτερνιχ (υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας) και ο Ταλεϊράνδος (Γάλλος διπλωμάτης και πολιτικός).

Το 1816 ο Καποδίστριας έχει ήδη ορισθεί δεύτερος υπουργός των Εξωτερικών της Ρωσίας, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1822, όταν πλέον και μετά την έναρξη της Επανάστασης του 1821 θα αποσυρθεί στην Ελβετία.

Ο Γαλάτης γνωρίζοντας την προσωπικότητα, τις ικανότητες αλλά και την πολιτική θέση, που κατείχε ο Καποδίστριας στη Ρωσία, με τη σύμφωνη γνώμη του Σκουφά μεταβαίνει στην Πετρούπολη για να συναντήσει τον Καποδίστρια και να τον πείσει να αναλάβει την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας. Ο Καποδίστριας αρνήθηκε διότι πρέσβευε ότι δεν είχε έρθει ακόμα η ώρα του ξεσηκωμού.

Εάν ο Καποδίστριας δεχόταν την πρόταση της Φιλικής Εταιρείας θα έπρεπε να παραιτηθεί από τα καθήκοντα του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας, διότι δεν μπορούσε να ήταν ταυτόχρονα υπουργός της Ρωσίας και αρχηγός μιας μυστικής επαναστατικής οργάνωσης.

Θα πρέπει να αναλογιστούμε εάν αυτή η απόφαση του Καποδίστρια να παραμείνει στη θέση του υπουργού εξυπηρετούσε ή όχι τα Ελληνικά συμφέροντα. Ο Καποδίστριας ήταν άραγε χρησιμότερος για την Ελλάδα από τη θέση του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας ή θα ήταν καλύτερα εάν αναλάμβανε την αρχηγία της Φιλικής Εταιρείας;

Για τα δεδομένα της εποχής η απόφασή του να παραμείνει στη θέση του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας ήταν μάλλον περισσότερο χρήσιμη για τους Έλληνες.

Η συνάντηση Γαλάτη και Καποδίστρια στην  Πετρούπολη το 1817.

Στο βίντεο που ακολουθεί θα παρακολουθήσετε την πρόταση που απευθύνει ο Γαλάτης στον Καποδίστρια για να αναλάβει την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας και την αντίδραση του Καποδίστρια. Το απόσπασμα είναι παρμένο από το ιστορικό δράμα «Νικόλαος Γαλάτης» του Σπύρου Ευαγγελάτου, που ανέβηκε στην Ερμιόνη (Μάρτιος 2019) σε διασκευή Τίνας Αντωνοπούλου και σκηνοθεσία Δημήτρη Σίδερη. Εμφανίζονται οι ερασιτέχνες ηθοποιοί: Παύλος Δαγρές (Καποδίστριας), Γιώργος Π. Δημαράκης (Γαλάτης), Παναγιώτης Παπαμιχαήλ (στρατηγός Γοργόλης) και Ηρώ Σαρδελή (Ηνογέτνη).

Τίνα Αντωνοπούλου, φιλόλογος.

Αληθινή ιστορία, όπως μου την είπε μία γριά από τους Φούρνους.

Εκείνα τα χρόνια, που δεν υπήρχαν συγκοινωνίες, ξεκίνησε η γριά από το χωριό Φούρνοι για να πάει στο Κρανίδι. Είναι μία απόσταση 5 χιλιομέτρων.

Η γριά, όπως περπατούσε, άρχισε να αερίζεται. Σε κάποια στιγμή, αφού περπάτησε κάνα 2 χιλιόμετρα, ακούει πίσω της το σύρσιμο ενός παπουτσιού στο χωματόδρομο. Μόλις είχε αφήσει μία δυνατή…

Γυρίζει η γριά και βλέπει ένα παλικάρι και του λέει:

« Ού ζμρ γιέ σούμ, ώ ρε κά πράπα;» (ού καρδιά μού είσαι πολύ ώρα από πίσω;)

Και ο νεαρός απάντησε:

«Πο πο γκά φ(ε)ρδίτε ιπάρα» (ναι, ναι από την πρώτη πόρδα!)

Και η γριά, ντροπιασμένη:

«Τ μ συνχωρισσ ζμρ μ χάπ(ε) ζόρατε!» (Να με συγχωρείς καρδιά μου, μού άνοιξε το έντερο !»

Βαγγέλης Πίλουρης

Σαν σήμερα, 200 χρόνια πριν, οι Σπέτσες υψώνουν τη σημαία της Επανάστασης και μπαίνουν στον Αγώνα!

Το μήνυμα του Δημάρχου Σπετσών:

Πρωτοπόρος της «Γιορτής της Τουλίπας» ήταν ο Ανδρέας Σαμψών, που είχα πρωτογνωρίσει στις Σπέτσες το 1953, που ήταν οδοντογιατρός. Μετά πήγε στο Κρνίδι οδοντογιατρός, το 1960.

Ήταν από την Κύπρο, του άρεσε η κλασσική μουσική και επειδή εγώ είχα πολλούς δίσκους με κλασσική μουσική ερχόντουσαν στο μαγαζί μου μαζί με τον Παναγιώτη Μήτσου, που ήταν στην Αγροτική Τράπεζα.

Μια μέρα πήρα τον Σαμψών στα Δίδυμα, με το μοτοσακό μου, να δει τις τουλίπες στα χωράφια. Τόσο πολύ του άρεσαν οι τουλίπες και οι φιλόξενοι κάτοικοι και μου λέει «Εδώ σκέφτουμαι να κάνω τη Γιορτή της τουλίπας» και αφού μου ανέλυσε το σχέδιό του και μου ζήτησε και την βοήθειά μου, μου λέει «Του χρόνου θα δεις και δεν θα το πιστέψεις».

Αφού συνεννοηθήκαμε με τους Διδυμιώτες για το σχέδιό μας συμφώνησαν να μας βοηθήσουν να γίνει αυτή η γιορτή.

Έλαβε μέρος και το σχολείο των Διδύμων, με χορούς και ποιήματα. Εγώ πήγα στα σχολεία και παρεκάλεσα τους δασκάλους να γίνει μια εκδρομή με τα παιδιά, με τα τότε λεωφορεία, να χορέψουν και να πουν ποιήματα. Επίσης και οι πρόσκοποι στο Κρανίδι, που ήταν τότε στο ζενίθ, συμφώνησαν και αυτοί.

Στη συνέχεια πήγα στην Αθήνα και ψώνισα μερικά πυροτεχνήματα, αφού πήρα και την άδεια του Διοικητού Χωροφυλακής Κρανιδίου. Και μου λέει «Ξέρεις απ’ αυτά;» του λέω «Εγώ είμαι από τις Σπέτσες και της Αρμάτας ρίχνουμε πολλά». Έλα που δεν ήξερα τίποτα και αφού τα αράδιασα – αλλά μη ξέροντας την χρήση – περίμενα να σκοτεινιάσει.

Έπαιζε, λοιπόν, το συγκρότημα δημοτικά τραγούδια, τα παιδιά χόρευαν και αφού έβγαλα πολλές φωτογραφίες πήγα να ανάψω τα πυροτεχνήματα, την ώρα που ο Σπύρος Γεώργας, από την Ερμιόνη, απήγγειλε ένα ποίημά του, που είχε γράψει ειδικά για την τουλίπα. Παίρνει φωτιά το πρώτο αλλά με τις σπίθες που έβγαζε για να ανέβει στον ουρανό πήραν φωτιά και όλα τα υπόλοιπα και την ίδια στιγμή εκτοξεύτηκαν στον ουρανό.

Χαρά ο κόσμος, που για πρώτη φορά είδε πυροτεχνήματα… Έλα, όμως, που περίμεναν και άλλο και μου φώναζαν. Πού να ‘ξεραν ότι όλα κι όλα ήταν αυτά κι έφυγα για να μη γίνω ρεζίλι των σκυλιών.

Οπότε, η πρώτη γιορτή της τουλίπας έγινε δεκτή με πολύ ενθουσιασμό, όπου οι γαϊδουροδρομίες είχαν μεγάλη επιτυχία και γέλιο.

Θυμάμαι, με τους προσκόπους πήγαμε στη μεγάλη σπηλιά και στο δρόμο, σε μια ελιά από κάτω, ένα ζευγάρι Εγγλέζοι κολατσίζανε με ντομάτες, τυρί και δίπλα τους ποντίκια και φίδια.

Τους μίλησα εγγλέζικα και ρώτησα τι έκαναν. Μου λένε «Το ποντίκια το δένουμε με μια κλωστή και όπου βλέπουμε κουφάλες, στη ρίζα της ελιάς, το αφήνουμε, πάει στην τρύπα το φίδι τρώει το ποντίκι και πριν καλά – καλά το καταπιεί το τραβάμε έξω, το πιάνουμε απ’ το κεφάλι και σε ένα μπουκαλάκι στάζουμε το δηλητήριο, που το πουλάμε στις φαρμακευτικές εταιρείες και τα φίδια τα πουλάμε σε ζωολογικούς κήπους. Θα ξαναέλθουμε σε πέντε χρόνια γιατί το δηλητήριο αυτού του είδους φιδιού είναι περιζήτητο». Και αφού μου έδωσαν το ελεύθερο μου είπαν «Πάρ’ τα και βγάλε φωτογραφίες. Μη φοβάσαι είναι ακίνδυνα τώρα». Έτσι και έβγαλα εγώ τις φωτογραφίες μου και στη συνέχεια τους εξήγησα για τη γιορτή της τουλίπας, που θα γινόταν την άλλη μέρα και χάρηκαν πολύ.

Όταν πήγα στις Σπέτσες, μετά δέκα μέρες, τους συνάντησα και μου πρόβαλαν μια ταινία από τη γιορτή, την ώρα που χορεύουμε.

Τότε ήμουν αρραβωνιασμένος και χάρηκα τόσο πολύ, που για πρώτη φορά είδα τον εαυτό μου σε ταινία…

Στέφος Αλεξανδρίδης

Δημοσιεύθηκε στον έντυπο ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗ στις 11-9-2009 και είναι περιέχεται στο βιβλίο “Έρδι Στέφουα” (εξαντλημένο)

Τα χρόνια τα παλιά, ήρθε καινούργιος δάσκαλος στα Δίδυμα. Φτάνοντας στο χωριό, συναντήθηκε με χωριανό, που είχε κανονιστεί  να του νοικιάσει δωμάτιο να μένει.

Είπανε τα τυπικά, είδε το δωμάτιο, του άρεσε και άφησε σε μια γωνιά τη βαλίτσα του, να την τακτοποιήσει αργότερα.

«Πότε πιάνεις δουλειά;» τον ρώτησε ο σπιτονοικοκύρης.

«Από αύριο. Αλλά λέω να πάω σήμερα μια βόλτα απ’ το σχολείο, να γνωρίσω τα παιδιά»

«Να πας, να σε γνωρίσουν κι αυτά. Είναι καλά παιδιά» τον παρότρυνε

Στο σχολείο, τα παιδάκια φρόνιμα, ήσυχα και περίεργα, κάθονταν στα θρανία τους και περίμεναν να γνωρίσουν τον καινούργιο δάσκαλο. Στις πρώτες σειρές, όπως συνηθιζόταν, τα πρωτάκια.

Συστήθηκε αυτός, τους είπε μερικά λόγια μαζί και δυο τρία κοπλιμέντα για το χωριό και στη συνέχεια απευθύνθηκε στο πρωτάκι που ήταν μπροστά του:

«Πώς λέγεσαι αγόρι μου;»

«Νούκου ντι» πήρε την απάντηση.

«Εσύ, κούκλα μου, πώς λέγεσαι;» απευθύνθηκε σε ένα κοριτσάκι παραδίπλα.

«Νούκου ντι» κι εδώ…

Ρώτησε άλλα δυο – τρία, πήρε την ίδια απάντηση, παραξενεύτηκε αλλά δεν σχολίασε. Τέλος πάντων, ενημέρωσε τα παιδιά ότι από την επομένη ξεκινάνε μαζί, τα αποχαιρέτισε και κίνησε να πάει στο δωμάτιό του να ξεκουραστεί απ’ το ταξίδι.

Την ώρα που έβαζε στην πόρτα το κλειδί, τον πλησίασε ο σπιτονοικοκύρης.

«Πώς τα είδες τα παιδιά;» ρώτησε να μάθει τις πρώτες εντυπώσεις.

«Πολύ φρόνιμα, νοικοκυρεμένα και καθαρά. Μόνο που μου γεννήθηκε μια σοβαρή απορία»

«Δηλαδή;»

«Όλοι μιας οικογένειας είσαστε στο χωριό; Όλοι… Νουκουντήδες;»

Και τότε αυτός, κάθισε και εξήγησε στο δάσκαλο πως το «Νούκου ντι», στα Αρβανίτικα, σημαίνει «δεν καταλαβαίνω»… Και κατάλαβε.

Γιώργος Ν. Μουσταΐρας

Φωτογραφία εποχής άσχετη με το χωριό

«Τα καριοφίλια του 21 κελαηδούν και πάλι στην εθνική μνήμη. Οι λαμπρές ώρες της φυλής ξαναζωντανεύουν.

Χορός μυθικός στήνεται με πελώρια βήματα από το σκοτάδι στο φως, από τα δεσμά στη λευτεριά, από τη Σταύρωση στην Ανάσταση. Η Ιστορία χαράζει την πύρινη τομή της στο σώμα του Γένους. Η ρωμιοσύνη ξεσηκώνεται, καθώς η μοίρα της το προστάζει. Ψυχές πυρακτωμένες ακολουθούν κι ένα μεθύσι νίκης ευλογημένο αρχίζει.

Ο άνθρωπος του μέτρου συναντά τον άνθρωπο της υπέρβασης του κανόνα. Εκεί στο φαινομενικά ακατόρθωτο, όπου αγιάζεται το αίμα, ηρωοποιείται η θυσία και ο θάνατος δοξολογείται και δοξάζεται».

«Σήμερον τα άνω τοις κάτω συνεορτάζει και τα κάτω τοις άνω συνομιλεί». Σήμερα ο Αρχάγγελος Γαβριήλ το «Χαίρε Κεχαριτωμένη» στην Παρθένα ψάλλει και το ελπιδοφόρο μήνυμα του Ευαγγελισμού κομίζει. Σήμερα ο Δεσπότης Γερμανός το «Ελευθερία ή Θάνατος» βροντοφωνάζει και οι διψασμένες καρδιές των Ελλήνων λυτρωτικά δέχονται το άγγελμα του αγώνα. Η πίστη στο Θεό, ο έρωτας της λευτεριάς και στα πεπρωμένα της φυλής αστράφτουν και φεγγοβολούν, όπου ελληνική ψυχή και ακόμη παραπέρα.

Σελαγίζει και στον Κάτω Ναχαγιέ! Οι προπάτορές μας ακούν το πολεμικό σάλπισμα. Χωρίς δισταγμό παίρνουν τα λιανοτούφεκα, ζώνονται τα γιαταγάνια και ορμούν για το «ποθούμενο», «δια θρησκείαν και πατρίδα», κατά το λόγο του Μακρυγιάννη. Άνδρες και γυναίκες δίνουν γονατιστοί τον όρκο πρώτα στο «Γκούρι Βιτόρεσε» και αμέσως μετά στο Μοναστήρι της Κοιλάδας.

Ο αοίδιμος Μητροπολίτης Κορίνθου Παντελεήμων Καρανικόλας στο βιβλίο του «Το Κρανίδι, κομμάτια από τη χαμένη ιστορία του» αναφέρει:[1]

«Η επανάσταση στο Κρανίδι κηρύχθηκε στις 27 Μαρτίου 1821, με προτροπή του Κρανιδιώτη Γκίκα Μπόταση, που ήλθε στην πόλη από τις Σπέτσες και ξεσήκωσε τους κατοίκους. Πιθανότατα την ίδια μέρα κήρυξαν την επανάσταση και οι Σπετσιώτες. Ήταν τη χρονιά αυτή, η εβδομάδα του Λαζάρου. Στην Ερμιόνη, το Καστρί, όπως λεγόταν τότε, που είχε πληθυσμό με τους γύρω συνοικισμούς περίπου 2.000 κατοίκους, η επανάσταση κηρύχθηκε τις δυο πρώτες ημέρες του Απριλίου».

Ήδη από τις 25 Μαρτίου είχε ορισθεί ως αρχηγός των στρατιωτικών δυνάμεων των Κατωναχαϊτών ο κληρικός παπα-Αρσένης Αναστασίου Κρέστας ή Κρέστης.[2]

«Σήμερον την 25η Μαρτίου 1821 διορίζομεν γενναίον αρχηγόν των στρατιωτωτικών δυνάμεων Αργολίδος (εννοεί την Ερμιονίδα) τον Αρσένιον Κρέσταν…», σημειώνεται στην εντολή του διορισμού του. Την υπογράφουν από την Ύδρα οι: Αναστάσιος Μπότασης, Ιωάννης Ορλάνδος, Ιωάννης Μέξης, Γεώργιος Κουντουριώτης, Λάζαρος Κουντουριώτης και Γκίκας Μπότασης.

Παπαρσένιος Κρέστας. Οπλαρχηγός του Κρανιδίου.

Την 1η Απριλίου σε ειδική συνεδρίαση της Δημογεροντίας και των προκρίτων του Κρανιδίου, ύστερα από πρόσκληση του παπα – Αρσένη, ανακοινώθηκε επίσημα η κήρυξη της Επανάστασης των καπεταναίων της Πελοποννήσου ενάντια στον τουρκικό ζυγό. Ακολούθησε γενικό πολεμικό προσκλητήριο και τις επόμενες ημέρες έγινε επιστράτευση των Κατωναχαϊτών.[3]

Στις 4 Απριλίου, λίγο προτού ξεκινήσουν τον άνισο αγώνα, τα στρατεύματα συγκεντρώθηκαν στο «Γκούρι Βιτόρεσε», την «Πέτρα της Βιτόρας», την «Πέτρα της Βικτωρίας» ή «Πέτρα της Νίκης» και έδωσαν τον όρκο τους. Στο μέρος αυτό τούς οδήγησε με τους θερμούς φιλοπατριωτικούς του λόγους, ο παθιασμένος για τη λευτεριά ιερωμένος αρχηγός τους. Στο σχετικό έγγραφο που δημοσιεύεται στο βιβλίο του μακαριστού Παντελεήμονα αναφέρονται τα εξής:[4]

«Εις τον δρόμον της Κοιλάδος επί του λίθου τούτου (Γκούρι Βιτόρεσε) το 1821 τη 4η Απριλίου όταν οι προπάτορές μας εξεστράτευσαν κατά των βαρβάρων της Εθνικής υποδουλώσεως όπου διέτρεχαν τον έσχατον των κινδύνων, ζωή, τιμή και περιουσία, έδωσαν χείρας και κατόπιν εγένετο ο αγιασμός και εξεβρόντησαν (έκαναν ομοβροντία όπλων) γονατιστοί άνδρες και γυναίκες στο λεγόμενο αλβανιστί Γκούρι Βιτόρεσε».

Σύμφωνα με τοπική παράδοση που μου διηγήθηκε ο παπα-Γκίκας Παπαδημητρίου, εφημέριος στον Ι. Ν. των Εισοδίων (Κάτω Παναγία) στο Κρανίδι, προηγήθηκε Θεία Λειτουργία στον Ι. Ν. της Σύναξης της Θεοτόκου (Πάνω Παναγία).

Ταξιδέψτε μαζί μας και φανταστείτε όλους τους ιερωμένους αγωνιστές να συλλειτουργούν τελώντας την τελευταία τους λειτουργία. Τον αρχιμανδρίτη Διονύσιο Βούλγαρη, ηγούμενο της Ι. Μ. του Αγίου Δημητρίου Αυγού, τον αρχιμανδρίτη Ιωάσαφ Οικονόμου (Τζερεμέ), ηγούμενο της Ι. Μ. της Ζωοδόχου Πηγής Κοιλάδας, τον παπα – Δημήτρη Κρομύδα ή Διονύσιο Σύγκελο, εφημέριο του ενοριακού ναού του Αγίου Βασιλείου στο Κρανίδι, τον παπα – Θανάση, Ερμιονίτη ιερέα, τον Ιωσήφ Καλαρά, μοναχό στην Ι. Μ. των Αγίων Αναργύρων και αρκετούς άλλους. Το γενικό πρόσταγμα στο Συλλείτουργο, όπως και στον αγώνα, έχει ο αρχιμανδρίτης Αρσένης Κρέστας, ο θρυλικός Παπαρσένης.

Η Λειτουργία οδεύει προς το τέλος της. Η Κεντρική Πύλη του Ιερού, η Ωραία Πύλη, ανοίγει και εμφανίζεται ο Παπαρσένης. Κρατά στα τίμια χέρια του το Άγιο Δισκοπότηρο. Το σηκώνει ψηλά και αναφωνεί:

«Μετά φόβου Θεού πίστεως και αγάπης προσέλθετε»! Τα παλληκάρια προσέρχονται σταυροκοπούμενα και μεταλαμβάνουν των αχράντων μυστηρίων.

Σ’ αυτή τη μοναδική Λειτουργία οι ιερωμένοι – πολέμαρχοι συνέψαλαν και συνεύχονταν για την ευόδωση «του υπέρ πίστεως και πατρίδος αγώνος κατά ξηράν τε και θάλασσαν». Κάτω από τα ιερά τους άμφια είχαν ζωσμένα τα όπλα του αγώνα και πιο μέσα «κατοικούσε» η αδούλωτη και αδάμαστη ψυχή τους.

Στην πρώτη συνάθροιση των αγωνιστών στο «Γκούρι Βιτόρεσε», «επί του ογκόλιθου», εκφωνήθηκε από τον Κρανιδιώτη ιερωμένο πολέμαρχο Διονύσιο Βούλγαρη, ο φλογερός επαναστατικός λόγος.

«Φιλογενέστατοι, Κρανιδιώτες! Σήμερον μη φανήτε ανάξιοι της ελευθερίας σας. Ο πόλεμος γίνεται σήμερον διά την πίστιν και διά την πατρίδα και διά ταύτα δεν πρέπει να λυπηθούμε τα κορμιά μας ούτε την περιουσία μας, διά να κερδίσομεν την ελευθερίαν. Όποιος θα συμπράξη σήμερα μετά μας (μαζί μας) θα σώση και την ψυχή του και όποιος δε συμπράξει θα είναι αιωνίως εθνοκατάρατος. Ακολουθήστε μας αδελφοί και ο Ουράνιος Βασιλεύς είναι μεθ’ ημών».

Αμέσως μετά, στις 6 Απριλίου, ο Διονύσιος Βούλγαρης, πήγε στο Άργος και έδωσε την πρώτη νικηφόρα μάχη με τους Χοτζάδες και Τούρκους ιεροσπουδαστές, εξοικονομώντας συνάμα 30.000 γρόσια. Τέσσερις μέρες αργότερα στις 10 Απριλίου, ανήμερα του Πάσχα, τον συνέλαβαν και τον κρέμασαν στη δυτική πύλη του Ναυπλιακού κάστρου, στο Παλαμήδι.[5]

Ο ηγούμενος Διονύσιος ήταν έντιμος και φιλόπατρις μοναχός. Ήταν διαχειριστής της αμύθητης περιουσίας του Μοναστηριού του Αυγού αλλά και των άλλων Μονών της περιφέρειας, δηλαδή των Αγίων Αναργύρων και της Ζωοδόχου Πηγής, οι οποίες ήσαν υπό την προστασία της Ι. Μ. του Αυγού, έχοντας την ανώτατη διοίκηση και των τριών μοναστηριών.[6]

Στη συνέχεια οι αγωνιστές, υπό τον Παπαρσένη, μετέβησαν στο Μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής στην Κοιλάδα, όπου έδωσαν τον γενικό όρκο, επαναλαμβάνοντας τα λόγια του:

«Ορκίζομαι εν ονόματι των τετιμημένων οστών των παναρχαιοτάτων προπατόρων ημών Ελλήνων». Αμέσως μετά ο ίδιος, αφού (ε)παλάμισε το Άγιο Ευαγγέλιο, αναφώνησε:

«Ελευθερία ή Θάνατος, αδελφοί!»

Ο Αρσένιος Κρέστας, κατά κόσμο Αλέξανδρος, όπως μας πληροφορεί ο μακαριστός Παντελεήμων Καρανικόλας, γεννήθηκε στο Κρανίδι το 1779. Σε νεαρή ηλικία χειροτονήθηκε διάκος, σε  άγνωστο τόπο – πιθανόν στο Ναύπλιο, ίσως και στην Κωνσταντινούπολη και πήρε το όνομα Αρσένιος. Σπούδασε στην περίφημη Σχολή της Δημητσάνας με δαπάνη των Μονών Αγίων Αναργύρων και Ζωοδόχου Πηγής Κορωνίδας (Κοιλάδας), όπου αργότερα διορίστηκε ηγούμενος. Ήταν ενάρετος κληρικός, θαρραλέος αγωνιστής, επιδέξιος μαχητής, ιδεολόγος και αγνός πατριώτης με σπουδαία εκκλησιαστική και νομική παιδεία. Παράλληλα λένε, πως ήταν δύστροπος, «αντούριστος», ευέξαπτος, ασυμβίβαστος, απρόβλεπτος, ανυπότακτος αλλά και απροσκύνητος. Ο Φώτιος Χρυσανθακόπουλος ή Φωτάκος υπασπιστής του Κολοκοτρώνη στο βιβλίο του «Βίοι Πελοποννησίων Ανδρών», που εκδόθηκε στην Αθήνα το 1888 και βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Harvard, αναφέρει πολλά εγκωμιαστικά σχόλια για τον ήρωα Παπαρσένη.

Η προτομή του οπλαρχηγού της Ερμιονίδας Αλέξανδρου Κρέστα ή Παπαρσένη στην Κάτω Πλατεία Κρανιδίου.

Στο Δημαρχείο Ερμιονίδας μπορείτε να δείτε τo πορτραίτο του, που εντυπωσιάζει: Το ασκητικό του πρόσωπο βυθισμένο στην κατάμαυρη πλούσια γενειάδα του και το σπινθηροβόλο βλέμμα του δικαιολογούν, πλήρως, τους χαρακτηρισμούς που κατά καιρούς του έχουν αποδοθεί.[7]

Αλλά ποιο ήταν το «Γκούρι Βιτόρεσε»; Πού βρίσκεται και πώς βρέθηκε εκεί αυτή η τεράστια πέτρα; Γιατί ονομάστηκε έτσι και τέλος για ποιο λόγο επιλέχθηκε αυτό το μέρος για την ορκωμοσία των παλληκαριών και την έναρξη του αγώνα; Παλαιά κρανιδιώτικη παράδοση – γνωστή στους περισσότερους κατοίκους της πόλης, αναφέρει, πως η Αγία Άννα και ο Προφήτης Ηλίας, που τα εκκλησάκια τους είναι χτισμένα αντικριστά στις κορυφές δυο υψωμάτων, «έπαιζαν το τόπι», πετώντας το ο ένας στον άλλο. Κάποια στιγμή το τόπι ξέφυγε, έπεσε στη γη και πέτρωσε. Έτσι, σχηματίστηκε μια εντυπωσιακή, σφαιρική, λεία, γκρίζα πέτρα, σαν λαστιχένιο τόπι, γεγονός, που βοήθησε, πιστεύω στη διατήρηση της παράδοσης.[8]

Είναι, ωστόσο, πιθανόν η πέτρα να έχει αποκοπεί από τα γύρω βράχια, που υπάρχουν σε ψηλότερα και επικλινή σημεία και να κύλησε προς τα κάτω. Η πέτρα βρισκόταν στα δεξιά του παλαιού δρόμου από το Κρανίδι προς την Κοιλάδα, στο ύψος όπου σήμερα τέμνεται από τον Περιφερειακό δρόμο Ναυπλίου – Κρανιδίου – Πορτοχελίου. Ήταν στο 300 περίπου μέτρα από την είσοδο, σχεδόν δίπλα στην άσφαλτο. Με τη διάνοιξη του δρόμου, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, η πέτρα μετακινήθηκε λίγα μέτρα βορειότερα. Ο αείμνηστος Δήμαρχος Κρανιδίου Κυριάκος Στεφάνου, κατά τη διάρκεια της θητείας του (1982-1986), περιτοίχισε τον χώρο που βρισκόταν ο βράχος με λιθοδομή, τον ευπρέπισε και φύτεψε γύρω του πικροδάφνες. Στο αρχικό τμήμα του «εσωτερικού» παλαιού δρόμου ενώνονταν δύο λιθόστρωτα καλντερίμια, που εξέρχονταν από την πόλη του Κρανιδίου μέσα στην τοποθεσία που λέγεται μέχρι και σήμερα Γραμματικό, στο ύψος περίπου της «Βρυσούλας».[9]

Γκούρι Βιτόρεσε

Η περιοχή ονομάστηκε Γραμματικό γιατί εκεί πληρώνονταν οι φόροι από τους ντόπιους στους Τούρκους, γίνονταν διάφορες συναλλαγές και υπογράφονταν μικροσυμφωνίες. Κατ’ άλλους εκεί κοντά, σ’ ένα σπίτι που υπάρχει ακόμη, έμενε ο Γραμματικός του Δήμου. Η Γιόνα Μικέ Παϊδούση – Παπαντωνίου αναφέρει ότι «το Γραμματικό» είναι τοπωνυμία του βορινού τμήματος του Κρανιδίου. Από την περίοδο της τουρκοκρατίας μέχρι σήμερα σημειώνεται εκεί η παρουσία της οικογένειας Νάκη. Ένα μέλος της, ο καπετάν Αντώνης Νάκης, χρημάτισε Κοτζαμπάσης του Κρανιδίου. Ο γιος του, Νικόλας,[10] μετέπειτα Νομάρχης στο Μεσολόγγι, δούλεψε ως Γραμματικός σε διάφορους μπέηδες απ’ όπου και το τοπωνύμιο αλλά και η ονομασία του χειμάρρου που διασχίζει το Κρανίδι και περατώνεται στο σημείο της ομώνυμης περιοχής.

Σ’ αυτή, λοιπόν, την τοποθεσία της «Βρυσούλας» υπήρχε, όπως λέγεται, πηγή με τρεχούμενο πόσιμο νερό, που προμηθεύονταν οι κάτοικοι του κάτω Κρανιδίου. Ολόγυρα υπήρχαν λυγαριές και ευκάλυπτοι και ένα πηγάδι που σώζεται μέχρι σήμερα με κορίτες (γούρνες), κοριτσιές τις λένε στο Κρανίδι, για να πίνουν νερό τα ζώα. Σήμερα γούρνες δεν υπάρχουν.[11]

Ήταν μια όμορφη και γραφική, απ’ ό,τι μπορούμε να φανταστούμε τοποθεσία, τραγουδισμένη μάλιστα σ’ ένα αρβανίτικο κρανιδιώτικο Δημοτικό Τραγούδι με στίχο λιτό. Το διαβάζω μεταφρασμένο από τ’ Αρβανίτικα:

«Κάτω στο Γραμματικό\ Είναι αχλάδια και κυδώνια\

Είναι αχλάδια, είναι ροδάκινα

Είναι κοριτσάκια μαυριδερά\Είναι μήλα, είναι αχλάδια\

είναι κοριτσάκια άσπρα»

Όπως μας είπε ο φίλος Νίκος Καπράνης, τον οποίο και ευχαριστούμε θερμά, για την πολύτιμη βοήθειά του στη συγκέντρωση πληροφοριών, το «Γραμματικό» ήταν «δημοφιλής» τόπος συνάντησης των κατοίκων, εκτός πόλεως. Μέχρις εδώ έφταναν οι ντόπιοι για να ξεπροβοδίσουν τους συγγενείς και τα αγαπημένα τους πρόσωπα, όταν έφευγαν και πάλι εδώ τους περίμεναν, για να τους προϋπαντήσουν στην επιστροφή τους. Σύμφωνα με τη διήγηση μιας γερόντισσας, γνωστής Κρανιδιώτισσας 95 χρονών σήμερα, το «Γκούρι Βιτόρεσε» είχε πάρει το όνομα μιας πλούσιας και όμορφης γυναίκας, της Βικτωρίας, η οποία συνήθιζε να κάνει τον περίπατό της σ’ αυτό το μέρος, για να ξεκουράζεται και να ηρεμεί. Έτσι ονομάστηκε αυτός ο ογκόλιθος «πέτρα της Βικτωρίας», δηλαδή πέτρα της Νίκης, όπως λέγεται μέχρι σήμερα. Είναι φανερό, όμως, πως πρόκειται για μια υπεραπλουστευμένη μαρτυρία-ερμηνεία, γι’ αυτό και δεν θα σταθούμε περισσότερο. Ο θρύλος επιβάλλει διεξοδικότερη έρευνα.

Μελετώντας όσους ασχολήθηκαν με το θέμα, τον συγγραφέα Κώστα Μπίρη, τον Μητροπολίτη Κορίνθου Παντελεήμονα και ιδιαίτερα τον Κωνσταντίνο Σάθα στο μνημειώδες έργο του «Μνημεία Ελληνικής Ιστορίας», τόμος 7ος, έχουμε να επισημάνουμε τα εξής:

Στα 1560-1570 ένας διάσημος Ελληνοαρβανίτης οπλαρχηγός και αρχηγός των μισθοφόρων του Μοριά ήταν ο Μανόλης Μπλέσης ή Μπλέσας, απόγονος του Λέοντα Σγουρού, άρχοντα του Ναυπλίου στις αρχές του 13ου αιώνα. Ο Μπλέσης ήταν άντρας εντυπωσιακός, όμορφος, λεβέντης και μπεσαλής, άφοβος και ξακουστός πολεμιστής. Ο σκληροτράχηλος αυτός αγωνιστής ήταν συνάμα άνθρωπος ευαίσθητος, με πλούσια φαντασία, ως ονειροπαρμένο κάποιοι τον χαρακτηρίζουν και πολύ γνωστός ποιητής. Ήταν φτιαγμένος «από το ανθρώπινο υλικό» που δημιουργεί μύθους. Πολέμησε στην Κύπρο με τους Βενετούς εναντίον των Τούρκων το 1566, καθώς και στη Δαλματία, την Αυστρία και τη Βαυαρία, με αποτέλεσμα να του αποδοθούν πολλές τιμές από τους Φράγκους. Όνειρό του ήταν να αποκτήσει φήμη παντοτινή, για να μην ξεχαστεί ποτέ!

Τα απερίγραπτα κατορθώματά του, η πολεμική του αξία και οι ηρωισμοί του, τον κατέστησαν θρύλο σε όλα τα Βαλκάνια και ο κόσμος μιλούσε με θαυμασμό γι’ αυτόν και τ’ ανδραγαθήματά του.

Σε μια από τις μυθικές διηγήσεις που τον περιβάλλουν αναφέρεται πως για την ομορφιά και την παλληκαριά του τον ερωτεύθηκε παράφορα μια Κρανιδιώτισσα μάγισσα, που για χάρη του έγινε αερικό. Μια νεράιδα με ωραία, μακριά, ξέπλεκα μαλλιά ριγμένα στους ώμους της, που τον ακολουθούσε παντού φωτίζοντας τον δρόμο του, τον προστάτευε από κάθε κίνδυνο και τον όπλιζε με υπεράνθρωπη δύναμη, ώστε να βγαίνει νικητής από όλες τις περιπέτειές του. Μεταξύ του Μπλέση και της Μάγισσας πλέχθηκε μια δυνατή ιστορία αγάπης. Λέγεται πως ήταν το δώρο του Θεού προς αυτόν, για τις εποποιίες και τα καλά του έργα.

Ο Κωνσταντίνος Σάθας αναφέρει πως με τον πιστό του σύντροφο Κατζίκη, εξόντωσαν κάποιον ερημίτη, ο οποίος άλλοτε με τη μορφή Άρπυιας και άλλοτε Ύδρας, ενός τέρατος με επτά κεφάλια και επτά ουρές, ρήμαζε την Αργολίδα. Και σ’ αυτό το κατόρθωμά του μεγάλη ήταν η συμβολή και η βοήθεια της Κρανιδιώτισσας μάγισσας, στην αγάπη της οποίας παρέμενε πιστός, παρ’ όλο που διαισθανόταν μόνο την παρουσία της, καθώς δεν μπορούσε να την δει.

Κάποτε, για να τον δοκιμάσει, μεταμορφώθηκε σε δράκο και παρουσιάστηκε μπροστά του ζητώντας του να φιλήσει το αποκρουστικό της πρόσωπο. Ο ήρωάς μας χωρίς να διστάσει, χωρίς να νιώσει αποστροφή, της έδωσε ένα θερμό φιλί, επισφραγίζοντας την αληθινή του αγάπη προς αυτήν. Ευτυχισμένη η νεράιδα, ξαναπήρε την πρότερη μορφή της, τον αγκάλιασε και μ’ ένα αέρινο άρμα ταξίδεψε μαζί του στην αθανασία!  Έτσι παρουσιάζεται μέσα από τις πηγές και τις μυθικές διηγήσεις που τον περιβάλλουν, ο ήρωας Μανόλης Μπλέσης!

Ο Κώστας Μπίρης ονομάζει τη μάγισσα του θρύλου Βιττώρεα ή Βιττώρεζα δηλαδή Νίκη, ενώ ο Παντελεήμων Καρανικόλας την αναφέρει ως Βικτώρια.

Είναι όμως η Βιττώρεα – Βιτόρα η Βικτωρία; Οι λέξεις Βίκτορας και Βικτωρία, όπως είναι γνωστό, παράγονται από το λατινικό «victor», που σημαίνει νικητής. Οι γλωσσολόγοι ετυμολογούν ως αρβανίτικο το όνομα Βιτόρα από δύο συνθετικά που έχουν παρεμφερή σημασία: Βιτ & Βετ, που είναι το έτος, ο χρόνος ο παλαιός και όρα που έχει σχέση με την αρχαία ελληνική λέξη, Ώρα. Σύμφωνα με τη Μυθολογία, οι Ώρες ήσαν ευεργετικές θεότητες, που εκπροσωπούσαν τις εποχές του χρόνου, τις ώρες της ημέρας αλλά και τον καιρό. Φύλαγαν τις πύλες του Ουρανού και τις ανοιγόκλειναν σηκώνοντας και κατεβάζοντας πυκνά σύννεφα, επηρεάζοντας έτσι και την καρποφορία της γης. Η ετυμολογία αυτή μας οδηγεί στο παλαιό θηλυκό πνεύμα, τη Βιτόρα, που έχει τη μορφή ηλικιωμένης γυναίκας. Οι δυο λέξεις Βικτωρία και Βιτόρα δεν έχουν, λοιπόν, καμία συγγένεια. Από Αλβανούς πληροφορηθήκαμε ότι τα ονόματα «Βιτόρα» και «Βικτωρία», τα συναντάμε στη χώρα τους. Δεν γνωρίζουν, ωστόσο, αν πρόκειται για το ίδιο όνομα. Άποψή μας είναι πως έχουμε δύο διαφορετικά ονόματα.[12]

Ο Χριστοφορίδης στο ελληνοαλβανικό λεξικό του αναφέρει ότι η Βιτόρα είναι α) η μοίρα, η τύχη και β) ένα μυθικό φίδι – δράκος με χρυσά κέρατα που γεννάει χρυσά φλουριά.

Η Βιτόρα, σύμφωνα με την πρώτη ερμηνεία, είναι ένα γυναικείο πνεύμα, που έχει σχέση με την καλή μοίρα και την ευνοϊκή τύχη. Θεωρείται το γούρι του σπιτιού και το στοιχειό του τόπου. Περιβεβλημένη με την αχλή του θρύλου παρουσιάζεται σαν μία γυναίκα ηλικιωμένη ή μεσόκοπη ή νεαρή, όμορφη ή αποκρουστική, μια γυναίκα-ξωτικό που προστατεύει και φυλάει το σπίτι, τον τόπο που κατοικεί και τους ανθρώπους που την τιμούν και ζητούν τη βοήθειά της. Έχοντας ηγετικές ικανότητες τους καθοδηγεί, τους κατευθύνει και τους ενδυναμώνει κάμπτοντας κάθε αντίσταση, ώστε οι προσπάθειές τους να έχουν θετικό αποτέλεσμα και οι αγώνες τους νικηφόρα έκβαση.[13]

Αλλά και η Βιτόρα με τη μορφή θηλυκού φιδιού του σπιτιού, σύμφωνα με τη δεύτερη ερμηνεία, μόνο ευτυχία και αφθονία φέρνει. Το φίδι αυτό είναι σεβαστό, ακίνδυνο, τυχερό και προστατεύεται, καθώς πιστεύουν πως ο θάνατός του φέρνει γρουσουζιά σ’ ολόκληρη την οικογένεια. Σχετική με όσα προείπαμε και η φράση που ακόμη και σήμερα λέγεται στο Κρανίδι, για κάποιον που βαδίζει σταθερά προς την καταστροφή ή το θάνατο. «Ε κα λένε Βιτόρεα!». Δηλαδή, κρίμα! τον έχει εγκαταλείψει η Βιτόρα και δεν τον προστατεύει πια, ούτε του συμπαραστέκεται.

Σύμφωνα με κάποια τρίτη μαρτυρία Βιτόριζα σημαίνει θησαυρός ή τόπος με χρυσάφι.

Το «Γκούρι Βιτόρεσε», λοιπόν, είναι ένα συμβολικό τοπωνύμιο. Δηλώνει ότι η δύναμη, τα κατορθώματα, οι νίκες αλλά και η καλοτυχία του Μανόλη Μπλέση εξαρτιόνταν από το κρανιδιώτικο γυναικείο άυλο πνεύμα, τη Βιτόρα, που βρισκόταν εκεί. Στην εντυπωσιακή αυτή πέτρα το γυναικείο στοιχειό-φάντασμα με τη «μεταμορφωτική» ικανότητα είχε εξακολουθητική παρουσία.

Τη μεταφυσική του ύπαρξη, δύναμη και ενέργεια γνώριζαν και πίστευαν, καθώς οι εθνολόγοι αναφέρουν, οι Αρβανίτες της Πελοποννήσου και της Αττικής, όπως και ο ελληνόφωνος πληθυσμός των περιοχών αυτών, με κάποιες μικροδιαφορές που παρατηρούνται κατά τόπους. Τέτοιες κοινές αντιλήψεις έχουν τις ρίζες τους σε μύθους που προέρχονται από την αρχαία Ελλάδα και αποδεικνύουν τη στενή εθνολογική σχέση Ελλήνων και Αλβανών καθώς και άλλων Βαλκανικών λαών.

Σύμφωνα με σχετικό μύθο που συναντάμε και στους Αρβανίτες της Αργολίδας η  Βιτόρα με τη μορφή της νεράιδας περιπλανιέται στη φύση, κοντά σε πηγές, ποτάμια και δέντρα. Και στην ελληνική παράδοση, όμως,  βρίσκουμε νεράιδες, μυστηριώδη πλάσματα που κατοικούν σε δροσερές σπηλιές και ποτάμια χορεύοντας και τραγουδώντας σαγηνευτικά και «κλέβοντας» τη μιλιά των περαστικών.

Όσο για τον συγγραφέα Κώστα Μπίρη πιθανότατα παρασύρθηκε από τη φωνητική ομοιότητα των δύο ονομάτων Vitorea και Victoria και ταύτισε, νοηματικά, τις δύο λέξεις. Αντίθετα η Γιόνα Παϊδούση υποστηρίζει ότι κανείς συσχετισμός δεν μπορεί να υπάρξει μεταξύ της Πέτρας της Τύχης, όπως την ονομάζει, και του Μανόλη Μπλέση με τη μάγισσα του θρύλου.

Ο Παπαρσένης, αυτός ο εγγράμματος κληρικός που γνώριζε και κρατούσε τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα του λαού και επιπλέον, ήταν άριστος γνώστης της αρβανίτικης γλώσσας και νοοτροπίας, ήξερε, ασφαλώς, γι’ αυτό το ευεργετικό στοιχειό με τη συμβολική σημασία και την πανάρχαια ελληνική μυθική καταγωγή. Χωρίς καμιά αμφιβολία αυτόν τον θρύλο τον γνώριζαν και τα παλληκάρια του.

Γκούρι Βιτόρεσε, ή Πέτρα της Νίκης και της Τύχης. Εκ των κάτω προς τα πάνω και εξ αριστερών προς τα δεξιά, απεικονίζονται οι αγωνιστές: Αναγνώστης Κ. Ζέρβας, Νικόλαος Γκ. Λάμπρου, Νικόλαος Α. Κρέστας, Αναστάσιος Ν. Μον(ρ)οχάρτζης, Γιάννης Αδρ. Μήτσας, Σταμάτης Αδρ. Μήτσας, Ιωσήφ Ανδρούσης, Αρσένιος Γ. Κρέστας. Η κεντρική φωτογραφία είναι του κ. Χρήστου Προσίλη. Από την ευχετήρια κάρτα για το 2021 του Ερμιονικού Συνδέσμου.

Η πέτρα της Νίκης ή η πέτρα της Τύχης, η μία έννοια κατά την άποψή μας συμπληρώνει την άλλη, με την ιδιαίτερη σημειολογία βοήθησε τον αδούλωτο και πανέξυπνο ιερωμένο στο επικοινωνιακό παιχνίδι που φαίνεται πως το γνώριζε πολύ καλά. Με την επιλογή αυτού του βράχου, ήθελε να εμψυχώσει τα παλληκάρια του. Να τους εμπνεύσει πίστη και αυτοπεποίθηση για τον αγώνα. Να τους δώσει δύναμη και θάρρος. Να τους βεβαιώσει ότι με βοηθό και συμπαραστάτη το τρομερό γυναικείο στοιχειό και πνεύμα, τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν θα έχουν ευνοϊκή εξέλιξη, η έκβαση του πολέμου θα είναι νικηφόρα και γι’ αυτό κανείς δεν θα πρέπει να λιποψυχήσει.

Ενδεχομένως ο Παπαρσένης σκόπευε ακόμη και να τρομοκρατήσει τους άνδρες του, υπονοώντας με τα λεγόμενά του πως αν δεν πράξουν στο ακέραιο το καθήκον τους και αν δεν δώσουν το μέγιστο των δυνάμεών τους, η «Βιτόρα» θα τους εγκαταλείψει και θα τους εκδικηθεί, τιμωρώντας τους.

Επιπλέον, σύμφωνα με την παράδοση, υποχρεώθηκαν οι αγωνιστές να δώσουν  όρκο πως δεν θα αποκαλύψουν, ό,τι κι αν συμβεί, το ορμητήριο τους, το μέρος που ξεκίνησαν. «Θα πάμε, θα ’ρθούμε κι αλήθεια δεν θα πούμε!». Είναι μια χαρακτηριστική φράση που μέχρι σήμερα λέγεται από τους Κρανιδιώτες, όταν διαβεβαιώνουν τον συνομιλητή για την εχεμύθειά τους.

Να προσέξουμε και την κατάληξη της λέξης (σε) Βιτόρεσε. Είναι η ίδια με την κατάληξη (ζε), που μπαίνει στις αρβανίτικες λέξεις, για να δείξει κάτι το μικρό, το αγαπητό και ταυτόχρονα πολύ δικό μας. «Γκούρι Βιτορέσε» η πέτρα της δικής μας Νίκης και Τύχης.[14]

Για τους παραπάνω λόγους, θεωρούμε πως ο ακαταμάχητος κληρικός επέλεξε να ανυψώσει τον βράχο της Βιτόρας με τα κρυμμένα μυστικά σε υπέρτατο σύμβολο, Σ΄ ένα πολύτιμο θησαυροφυλάκιο όπου διαφύλαξε «τα ιερά και τα όσια» των αγωνιστών και κυρίως την αγάπη τους για το γενέθλιο χώμα.[15]

Σύμφωνα με το σχετικό έγγραφο που διαβάσαμε, τα παλληκάρια έδωσαν εκεί τον πρώτο τους όρκο. Ακολούθησε αγιασμός πάνω στον ογκόλιθο και κηρύχθηκε η έναρξη του αγώνα. Στη συνέχεια πορεύτηκαν όλοι μαζί στην Ι. Μ. Κοιλάδας.[16]

Χρειάζεται να υπογραμμίσουμε αυτό το γεγονός, καθώς θεωρούμε πως είναι  ιδιαίτερα σημαντικό. Για φανταστείτε έναν ιερωμένο της εποχής εκείνης, να τηρεί αυτή τη σειρά!

Πρώτα η ορκωμοσία όλων μπροστά στο βράχο – θρύλο και έπειτα στην εκκλησία. Πρώτα το σύμβολο και έπειτα το θρησκευτικό καθήκον! Δεδομένου, μάλιστα, πως ο Παπαρσένης δεν ήταν ένας απλοϊκός ιερωμένος, αμφιταλαντευόμενος και αμφίβολης ποιότητας Χριστιανός, πιστεύουμε πως επέλεξε να κηρύξει την έναρξη του αγώνα με αυτόν τον τρόπο, γιατί θεωρούσε υπερφυσική τη δύναμη των συμβόλων, ικανή να επιδρά στο νου και την ψυχή των αγωνιστών στο βαθμό που να επηρεάζει και να διαμορφώνει το τελικό αποτέλεσμα του αγώνα. Και με αυτήν την επιλογή του ήταν σύμφωνοι και οι άλλοι ιερωμένοι.

Από τον ξεσηκωμό των προγόνων μας Κατωναχαϊτών το 1821 αλλά και ολόκληρου του Γένους έχουν περάσει 200 χρόνια. Αν αφήσεις το χέρι, το νου και την ψυχή σου ελεύθερα, θα αγγίξεις ζεστό το αίμα των ανθρώπων εκείνων των χρόνων. Θα ψαύσεις τις πληγές τους, θα ακούσεις τα μηνύματά τους, θα αισθανθείς το ιερό μεγαλείο και την ομορφιά της ψυχής τους. Αγωνίστηκαν σκληρά με αυταπάρνηση και απαράμιλλο θάρρος. Διεκδίκησαν και πέτυχαν αυτό που φάνταζε ακατόρθωτο.

Ο Εμμανουήλ Ρέπουλης στον μνημειώδη λόγο που εκφώνησε στην επέτειο της 25ης Μαρτίου του 1918 είχε πει: «Σήμερον είναι η εορτή καθ’ ην λαλούν και διδάσκουν τα μνημεία των υπέρ της Πατρίδος αγωνισθέντων και η φαντασία εκτυλίσσει τα κλέη αυτών».

Εμείς, στους σημερινούς δύσκολους χρόνους που βιώνουμε τιμώντας τους αγώνες τους για την ελευθερία και αναγνωρίζοντας τη θυσία τους για την πατρίδα, από τα βάθη της καρδιάς μας ακαταπαύστως βοώμεν:

«Ας μη βρέξει ποτέ,

το σύννεφον και ο άνεμος σκληρός,

ας μη σκορπίσει,

το χώμα το μακάριον που σας σκεπάζει».

Υποσημειώσεις

[1] Οι αναφορές του μακαριστού Μητροπολίτη στηρίζονται κατά κύριο λόγο στα έγγραφα και τα κείμενα των Μονοχαρτζαίων και Μερεμεταίων, ιστορικών οικογενειών του Κρανιδίου.

[2] Κρέστας ή Κρέστης: Το επώνυμο αυτό υπάρχει μέχρι σήμερα στην Ερμιονίδα και είναι αρβανίτικη παραφθορά του Χρήστος ή Χρήστου. Κατ’ άλλους, το επίθετο προέρχεται από το αρβανίτικο ουσιαστικό «Kreshta» που θα πει λειρί, λοφίο.

[3] «Κάτω Ναχαγιές» ονομαζόταν την εποχή της τουρκοκρατίας η περιοχή της Ερμιονίδας, ενώ ο «Πάνω Ναχαγιές» ήταν η Κορινθία. Η λέξη «Ναχαγιές» είναι τουρκική ή τουρκοελληνική και σημαίνει επαρχία.

[4] Ο Παντελεήμων Καρανικόλας ήταν λάτρης της τοπικής παράδοσης. Βαθύς γνώστης της Θεολογίας και χαλκέντερος ερευνητής. Είχε το χάρισμα και τις δυσκολότερες δογματικές έννοιες να τις μεταφέρει με τρόπο απλό και κατανοητό. Η επιβλητική του φωνή καθήλωνε τους ακροατές του. Η πολυσχιδής του προσωπικότητά γοήτευε τους συνομιλητές του!

[5] Την ίδια μέρα, τη 10^η Απριλίου του 1821, απαγχονίστηκε στην Πόλη ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄.

[6] Πληροφ. Αναστάσιος Π. Μονοχάρτζης.

[7] Προσωπογραφία του Παπαρσένη υπάρχει και στην Ι. Μ. των Αγίων Αναργύρων, όπου φυλάσσεται η πιστόλα του (ρόκα) δωρεά της οικογένειας Ηλία και Ειρήνης Γκίκιζα, το γένος Κρέστη.

[8] Σε όλους τους πολιτισμούς οι μεγάλες πέτρες προκαλούν δέος και κεντρίζουν τη φαντασία των ανθρώπων με αποτέλεσμα τη δημιουργία θρύλων. Συχνά η «πέτρα» σηματοδοτεί ολόκληρη περιοχή στην οποία δίνει και το όνομά της (Γκουριντέτι, Γκουριμάτ – Γκουρουμέσι, Γκουριγκλιάτι, Γκούριζα).

[9] Πληροφορίες από τον Δήμαρχο Ερμιονίδας Δημήτρη Καμιζή, ο οποίος την περίοδο 1984-1986 υπήρξε Νομαρχιακός Σύμβουλος της επαρχίας Ερμιονίδας και τον οποίο θερμά ευχαριστούμε.

[10] Ο Νικόλας Νάκης ήταν αδελφικός φίλος του γιου του Αλή Πασά, Βελή, που είχε επισκεφτεί το Κρανίδι.

[11] Πληροφ. Δημήτρης Καμιζής.

[12] Στην επαρχία μας υπήρχε σύγχυση των δυο ονομάτων. Ο αείμνηστος Απόστολος Γκάτσος σχολιάζοντας τη δική μας Βιτόριζα, υποστήριζε πως οι λέξεις Βικτωρία και Βιτόριζα δεν έχουν καμιά σχέση μεταξύ τους, όπως ορισμένοι πιστεύουν.

[13] Το γυναικείο αυτό στοιχειό παραπέμπει στην Αρβανίτισσα μάνα που είχε την καθολική φροντίδα του σπιτιού, σε μια οικογένεια με πατριαρχική, κατά βάση, δομή. Αυτή διατήρησε τη γλώσσα και τις παραδόσεις και λειτούργησε ως ο διαμεσολαβητής της πολιτισμικής ταυτότητας από γενιά σε γενιά.

[14] Την ίδια κατάληξη (ζε) τη βάζουμε και σήμερα σε ελληνικές λέξεις για να δώσουμε έμφαση σε κάτι που αγαπάμε πολύ. Λέμε: Καρδούλα ζε, δηλαδή δική μου καρδούλα.

[15] Λέγεται επίσης, χωρίς να είναι εξακριβωμένο, πως ο Παπαρσένης, μετά την ορκωμοσία, έθαψε εκεί το Ευαγγέλιο και τα Ιερά Σκεύη, με τα οποία είχε μεταλάβει τα παλληκάρια του στο Ναό της Πάνω Παναγιάς και πιθανόν και τα ράσα, τα οποία έβγαλε για να φορέσει τα άρματά του. Αν τα προαναφερόμενα ισχύουν, ο  Δ. Καμιζής πιστεύει πως ο Παπαρσένης ήταν αποφασισμένος να φτάσει στον θάνατο και έτσι θεωρούσε πως δεν θα ξανάπιανε στα χέρια του το Ιερό Ευαγγέλιο και τα Άγια Σκεύη.

[16] Η ιστορική αυτή πέτρα ήταν και το σημείο συνάντησης των αγωνιστών, όταν ξεκίνησαν για το Ναύπλιο δια θαλάσσης, προκειμένου να πολιορκήσουν το Παλαμήδι, το 1822.

Βιβλιογραφία

• Καρανικόλας Παντελεήμονας, «Το Κρανίδι», Κόρινθος 1980.
• Σπετσιώτης Μ. Γιάννης, «Το ξεκίνημα της Επανάστασης του ’21 στην Ερμιονίδα μέσα από γραπτές εμπειρίες και λαϊκές παραδόσεις», Αθήνα 2014.
• Σπετσιώτης Μ. Γιάννης – Ντεστάκου Δ. Τζένη, «Η Βιτόριζα», Αθήνα 2017.
• Τσιμάνης Προκόπιος, «Μνήμες Ερμιονίδος», Εκδ. Χαρτοβιβλιοδετική, Αθήναι 1975.
• Χρυσανθόπουλος Φώτιος (Φωτάκος), «Βίοι Πελοποννησίων Ανδρών», Αθήνα.
• Μπίρης Κώστας, «Αρβανίτες οι Δωριείς του νεότερου Ελληνισμού», Αθήναι1960.
• Παπαβασιλείου Μιχαήλ, «Θρύλοι και παραδόσεις της Ερμιόνης», Αθήνα 1988.
• Αλεξάκης Ελευθέριος, «Περί της Βιτόρας…», Εθνολογία, Αθήνα 1994.
• Βαρδουνιώτης Κ. Δημήτριος, «Η καταστροφή του Δράμαλη εν Τριπόλει», 1913.

Γιάννης Μ. Σπετσιώτης – Τζένη Δ. Ντεστάκου

Πηγή

Δημοσιεύουμε σήμερα εμπεριστατωμένη μελέτη του κ. Βασίλη Α. Γκάτσου, που έχει αναρτηθεί στον ιστότοπο της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ερμιόνης “Απόστολος Γκάτσος”

Σ’ αυτήν καταγράφονται όλα τα ονόματα – επίθετα των κατοίκων της Ερμιόνης (Καστρίου) της περιόδου 1821 – 1832, που αναγράφονται κυρίως στα εξαίρετα βιβλία:

«ΜΗΤΡΩΟΝ ΕΡΜΙΟΝΕΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑΣ», ΓΕΩΡΓΙΟΥ Μ. ΒΟΥΤΣΙΝΟΥ, ΑΘΗΝΑ 2005.

«ΜΗΤΡΩΟΝ ΚΡΑΝΙΔΙΩΤΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑΣ», ΓΕΩΡΓΙΟΥ Μ. ΒΟΥΤΣΙΝΟΥ, ΑΘΗΝΑ 2010, ΕΚΔΟΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΔΗΜΟΥ ΚΡΑΝΙΔΙΟΥ.

Σκοπός της μελέτης είναι να υπάρχει μια βάση δεδομένων για να βοηθήσει στη δημιουργία των γενεαλογικών δέντρων των Ερμιονέων.

Μπορείτε να κατεβάσετε την μελέτη ΕΔΩ