Η ιστορία της σχέσης εξουσίας και εξουσιαζομένων διαμορφώνεται και μετασχηματίζεται ανάλογα με την αντίστοιχη εξέλιξη των πολιτευμάτων. Από το θεσμό της δουλείας στην αρχαιότητα ως τις σύγχρονες μορφές της πολυκομματικής ή και συμμετοχικής μορφής δημοκρατίας, η νομική θέση του μέλους της κοινωνίας έναντι της κρατικής εξουσίας έχει μεταβληθεί ριζικά. Η ιστορική αυτή διαδικασία συνεχίζεται και δεν ολοκληρώνεται ποτέ, γιατί παρακολουθεί την αέναη εξέλιξη της σχέσης κράτους και κοινωνίας.

Μέσα στην αέναη αυτή εξέλιξη της σχέσης εξουσίας και εξουσιαζομένων προβάλλει η αξίωση του ανθρώπου, του πολίτη ή των κοινωνικών ομάδων για σεβασμό της ανθρώπινης υπόστασής τους, της ελευθερίας τους, της συμμετοχής τους στο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι και της ίσης μεταχείρισής τους. Το περιεχόμενο αυτών των αξιώσεων και η έκταση της αναγνώρισής τους ανανεώνεται μέσα στην ιστορική εξέλιξη των πολιτειών και της διεθνούς έννομης τάξης. Την εξέλιξη αυτή, καθρέπτισμα του ιστορικά μεταβαλλόμενου συσχετισμού των κοινωνικών δυνάμεων, παρακολουθεί αλλά και τροφοδοτεί μια αντίστοιχη φιλοσοφική και ιδεολογική αντιπαράθεση για την έννοια και το περιεχόμενο της ανθρώπινης ελευθερίας.

Από τότε που στην ηπειρωτική Ευρώπη η λειτουργία της πολιτείας υπάγεται σε συνταγματικούς κανόνες και κατά κύριο λόγο μετά τη γαλλική επανάσταση του 1789, η κατοχύρωση του ανθρώπου, του πολίτη, και αργότερα των κοινωνικών ομάδων γίνεται σταθερό στοιχείο των ευρωπαϊκών Συνταγμάτων.

Η εξέλιξη της έννοιας των θεμελιωδών δικαιωμάτων πέρασε πάντως και μέσα από την αντίληψη ότι αποτελούν όχι πραγματικούς κανόνες δικαίου, αλλά κατευθυντήριες και προγραμματικές διατάξεις. Αυτό συνέβη κυρίως με ορισμένες ευρύτατου κοινωνικού περιεχομένου διατάξεις του γερμανικού Συντάγματος του 1919. Αντίθετα σήμερα τα θεμελιώδη δικαιώματα θεωρούνται, κανόνες δικαίου που περιέχουν δεσμευτική επιταγή προς τον κοινό νομοθέτη.

Μπορούμε να πούμε πως το Σύνταγμα συστηματοποιεί τις σχέσεις εξουσίας και κοινωνίας

Τα θεμελιώδη δικαιώματα όπως τα αναγνωρίζει και τα θεσπίζει η έννομη τάξη και κατά κύριο λόγο το Σύνταγμα, δεν είναι μόνο διακηρύξεις αρχών. Πέρα από τον ιδεολογικό και διακηρυκτικό τους χαρακτήρα αποτελούν νομικούς κανόνες που δημιουργούν δικαιώματα και αντίστοιχες υποχρεώσεις.

Ο όρος δικαίωμα έχει, όπως είναι γνωστό, τις ρίζες του στο ιδιωτικό δίκαιο. Αποτελεί τον νομικό θεσμό, με τον οποίο το δίκαιο συστηματοποίησε την ιδιωτική σχέση των μελών της κοινωνίας μεταξύ τους. Δικαίωμα είναι η εξουσία που παρέχει το σύστημα του δικαίου σε πρόσωπο ή κατηγορία προσώπων ή σε ένωση προσώπων για την ικανοποίηση ενός συμφέροντος, στο οποίο έτσι δίνει νομική υπόσταση. Το δημόσιο δίκαιο, ιδιαίτερα το Συνταγματικό δίκαιο, άργησε πολύ να δεχτεί την έννοια του δικαιώματος, θεωρώντας πως είναι ασυμβίβαστη με τη λογική των σχέσεων δημοσίου δικαίου. Αλλά και το ιδιωτικό δίκαιο διεκδικούσε ταυτόχρονα για χρόνια την αποκλειστικότητα του δικαιώματος.

Η μετάβαση στο δημοκρατικό πολίτευμα και κυρίως η μετάβαση από την Φιλελεύθερη Δημοκρατία σε άλλες ιστορικά κρισιμότερες δημοκρατικές μορφές με θεσμικά κατοχυρωμένη λαϊκή συμμετοχή συνδέετε με μία άλλη σχέση κράτους και κοινωνίας. Στη μεταφιλελεύθερη Δημοκρατία κράτος και κοινωνία παύουν να είναι πολιτειακά ετερογενείς και γίνονται λειτουργίες και πεδία ανάπτυξης του ενός και ενιαίου χώρου της πολιτείας. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας σχέσης κράτους και κοινωνίας είναι αναγκαίος ο εξοπλισμός του ανθρώπου, του πολίτη ή της κοινωνικής ομάδας με νομικές αξιώσεις, που διασφαλίζουν τη δυνατότητά τους να μετέχουν ενεργητικά στις κοινωνικές και πολιτειακές διαδικασίες. Έτσι , τα θεμελιώδη δικαιώματα παύουν να είναι μόνο πολιτικές διακηρύξεις και εξελίσσονται σε νομικούς κανόνες. Η ουσία των θεμελιωδών δικαιωμάτων έγκειται – όπως εύστοχα διατυπώνει ο Φ. Σπυρόπουλος – « στον καθορισμό της σχέσης του ατόμου ή του συνόλου των ατόμων, δηλ. της κοινωνίας, προς την κρατική εξουσία, κατά τρόπο τέτοιο, που οφείλει η εξουσία να υποτάσσεται στον καθορισμό αυτόν. Η σχέση κράτους και ατόμου ή κράτους και κοινωνίας είναι η βάση για την ανάπτυξη ατομικών και συλλογικών δικαιωμάτων και συμφερόντων». Σύμφωνα με το Ελληνικό Σύνταγμα άρθρο 25 παρ 1 « Τα δικαιώματα του ανθρώπου, ως ατόμου ή ως μέλους του κοινωνικού συνόλου, τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους όλα τα κρατικά όργανα υποχρεούνται να διασφαλίζουν την ανεμπόδιστη άσκησή τους.»

Ζητήματα ορολογίας

Η επιλογή του όρου θεμελιώδη δικαιώματα δεν παραβλέπει πως αυτός ο όρος δεν είναι ο μόνος που χρησιμοποιείται. Για την ίδια θεματική χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων και οι όροι ατομικά δικαιώματα, ατομικές ελευθερίες, συνταγματικά δικαιώματα. Ο Χρ. Σγουρίτσας χρησιμοποιεί τον όρο «ατομικαί ελευθερίαι», ενώ ο Α. Μάνεσης τον όρο «συνταγματικά δικαιώματα», στον οποίο εντάσσει τις ατομικές ελευθερίες, τα πολιτικά και τα κοινωνικά δικαιώματα.

Ο όρος ατομικά δικαιώματα έχει δύο μειονεκτήματα. Πρώτον, είναι όρος που δεν καλύπτει το σύνολο της σχετικής συνταγματικής ύλης. Έτσι ορισμένα κατεξοχήν συλλογικά δικαιώματα, όπως είναι π.χ «το δικαίωμα των Ελλήνων να συνιστούν ενώσεις» (άρθρο 12 παρ. 1), δεν θεσπίζει δικαίωμα μόνο υπέρ του ατόμου, αλλά και υπέρ της ελεύθερης συλλογικής δράσης των προσώπων που οργανώθηκαν σε ενώσεις. σωματεία κτλ. Δεύτερον ο όρος ατομικά δεν διαφοροποιεί τα δικαιώματα αυτά από τα ιδιωτικά που αντιστοιχούν σε μία διαφορετική κοινωνική ύλη. Τρίτον, ο όρος ατομικά δικαιώματα δεν καλύπτει ούτε τα πολιτικά δικαιώματα (εκλογής, διορισμού κτλ.), αλλά ούτε και τα κοινωνικά (π.χ δικαίωμα εργασίας, υγείας κ.α) που εκφράζουν την αξίωση για κοινωνική δικαιοσύνη.

Ο όρος ανθρώπινα δικαιώματα χρησιμοποιείται 1) κατά κύριο λόγο, σε διεθνή κείμενα για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, καθώς επίσης και στις αγγλοσαξωνικές χώρες. Ο όρος όπως επισημαίνει ο Μάνεσης έχει μία ιδεολογική φόρτιση από την πλευρά του φυσικού δικαίου που θέλει τα θεμελιώδη δικαιώματα σύμφυτα με τον άνθρωπο. 2) Ο όρος δεν επιτρέπει την απαραίτητη διάκριση των δικαιωμάτων του ανθρώπου από τα δικαιώματα του πολίτη ή των κοινωνικών ομάδων.

Ο όρος ατομικές ελευθερίες εκτός από τα μειονεκτήματα που αναφέρθηκαν σχετικά με τον όρο «ατομικά» δικαιώματα είναι πιο στενός από την ύλη που θέλει να καλύψει. Παράδειγμα: στην έννοια της ελευθερίας δεν υπάγεται κατ΄ ανάγκη το δικαίωμα για ίση μεταχείριση. Δεν καλύπτει δηλ. ο όρος τα κοινωνικά δικαιώματα.

Ο όρος συνταγματικά δικαιώματα παρουσιάζει τα λιγότερα μειονεκτήματα. Αντίθετα έχει την κατάλληλη ευρύτητα να χαρακτηρίζει, ως έννοια γένους, όλες ανεξαίρετα τις ειδικότερες κατηγορίες των σχετικών δικαιωμάτων. Κοινό κριτήριο υπαγωγής όλων των σχετικών διατάξεων στην κατηγορία των θεμελιωδών δικαιωμάτων αποτελεί η ιδιότητά τους  ως κανόνων που ρυθμίζουν τη νομική σχέση της κρατικής εξουσίας ή υπό προϋποθέσεις και της ιδιωτικής – με τον άνθρωπο, τον πολίτη ή την κοινωνική ομάδα.

Η εξέλιξη της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ελλάδα

Η οικονομική ανάπτυξη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στα τέλη του 18^ου αιώνα και κυρίως, η ακμή του εμπορίου με τη δύση και η επιβολή μιας ελληνικής ηγεμονίας στις παρίστριες περιοχές, επέτρεψαν τη διάδοση της φιλοσοφίας του διαφωτισμού και στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Η θεωρία των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου μετά το παράδειγμα της αμερικανικής ανεξαρτησίας και της γαλλικής επανάστασης, σε μία περίοδο όπου στην λοιπή Ευρώπη έτεινε να αποκατασταθεί η απολυταρχία, στήριξε τόσο την απαίτηση εθνικής ανεξαρτησίας κατά της τουρκικής δουλείας, όσο και την απαίτηση ατομικής προστασίας κατά των αυθαιρεσιών. Έτσι η αναγνώριση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η εγκαθίδρυση της πολιτειακής οργάνωσης , που συνεπάγονται, αποτέλεσε τον βασικό σκοπό της επανάστασης του 1821.

α) Ήδη το 1797, ο Ρήγας Βελεστινλής συντάσσει σχέδιο Συντάγματος, τη «Νέα Πολιτική Διοίκηση» που βασίζεται στην αρχή της λαϊκής κυριαρχίας και περιλαμβάνει διακήρυξη ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επηρεασμένη από τα γαλλικά Συντάγματα του 1793 και του 1795, ακόμα και κοινωνικές διατάξεις. Το 1806 κυκλοφορεί στην Ιταλία η Ελληνική Νομαρχία, αγνώστου συγγραφέα, που επικαλείται την «Αρετή», την «Ομοιότητα» και την «Αδερφότητα» για να καλέσει τους Έλληνες σε εθνική επανάσταση με σκοπό την εγκαθίδρυση ενός δικαιοπρακτικού πολιτεύματος, της «Νομαρχίας». Ο Δημ. Υψηλάντης, στην προκήρυξη της 6^ης Οκτωβρίου του 1821 για την σύγκληση της πρώτης Εθνικής Συνέλευσης, τονίζει χαρακτηριστικά :  Ήλθον να διεκδικήσω τα δίκαιά σας, την τιμήν, την ζωήν, την περιουσία σας, ήλθον να σας δώσω νόμους δικαίους, δικαστήρια αμερόληπτα, ώστε ουδείς να βλάπτει τα συμφέροντά σας, ουδέ να παίζει με την ύπαρξή σας. Καιρός είναι να παύσει πλέον η τυραννία των ατόμων εκείνων, τα οποία συμμεριζόμενα τα αισθήματα των Τούρκων, ζητούν να καταπιέζουν τον λαόν. Πατήρ σας είμαι, όστις ήκουσα τους γογγυσμούς σας εις αυτό το κέντρο της Ρωσίας και έσπευσα δια να σας υπερασπιστώ, να σας καταστήσω ευτυχείς, να αγωνιστώ διά την σωτηρίαν σας, να εξασφαλίσω την ευδαιμονίαν των οικογενειών σας, να σας ελευθερώσω από την οικτράν κατάστασιν, εις την οποίαν έφεραν ασεβείς τύραννοι και οι φίλοι και σύντροφοι των τυράννων εκείνων.

β) Οι πρώτες προσπάθειες οργάνωσης ελληνικού κράτους βασίζονται και εκφράζουν τους νέους αυτούς σκοπούς και αντιλήψεις. Ήδη η Νομική Διάταξις της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος της 15^ης-11-1821, περιείχε παρά τον τοπικό και προσωρινό χαρακτήρα της, μία «Διακήρυξη Δικαιωμάτων και Χρεών του Έλληνος» που θέσπιζε οκτώ δικαιώματα, κυρίως την ανεξαρτησία και την ασφάλεια συνδεδεμένα με τα οκτώ αντίστοιχα καθήκοντα, όπως την «ευπείθεια στους νόμους» και τη «δικαιοσύνη προς αλλήλους». Όλα τα εθνικά Συντάγματα της επανάστασης περιέλαβαν στα πρώτα κεφάλαια κατάλογο ατομικών δικαιωμάτων συνδυασμένο με την καθιέρωση του αντιπροσωπευτικού συστήματος και της αρχής της διάκρισης των εξουσιών και συνοδεύτηκαν όλα από διακηρύξεις ανεξαρτησίας, που κηρύττουν την ανάκτηση των φυσικών και απαράγραπτων δικαιωμάτων του ανθρώπου ως σκοπού της επανάστασης.

αα) Το Σύνταγμα της Επιδαύρου της 1^ης Ιανουαρίου του 1822 κατοχύρωνε, έτσι την προστασία της ιδιοκτησίας, της τιμής και της ασφάλειας των Ελλήνων (παρ Ζ), την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης (παρ. α), καταργούσε «διαπαντός» τα βασανιστήρια και την ποινή της δήμευσης (παρ ζε), ενώ θέσπιζε την αρχή της ισότητας όλων των κατοίκων της Ελλάδος(παρ γ) και την αρχή της νομιμότητας του φόρου (παρ η).Πληρέστερο και σαφέστερο, το Σύνταγμα του Άστρους της 13^ης Απριλίου 1823 επεκτείνει σε όλους τους κατοίκους της Ελλάδος το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, της τιμής και της ασφάλειας (5) και εισάγει νέα ατομικά δικαιώματα, όπως την ελευθερία διάδοσης των ιδεών και την ελευθερία του τύπου (παρ η), την απαγόρευση της δουλείας και της σωματεμπορίας (παρ ε), την αρχή του νόμιμου δικαστή (παρ 1), καθώς και το πολιτικό δικαίωμα της υποβολής γραπτών αναφορών για οποιοδήποτε θέμα στη βουλή   (παρ ια), ενώ το ψήφισμα της 13^ης Απριλίου 1823 κατοχυρώνει, για πρώτη φορά ρητά τον αυστηρό χαρακτήρα του Συντάγματος. Η ίδια εθνοσυνέλευση ψηφίζει και νέο εκλογικό νόμο που επεκτείνει το δικαίωμα της ψήφου από τους «γέροντες» στους «άνδρες».

Το τελειότερο από τα επαναστατικά Συντάγματα, το Σύνταγμα της Τροιζήνας της 1^ης Μαίου 1827, ως συνέχεια των εργασιών που διενεργήθηκαν στην Ερμιόνη, που σε αντίθεση με τα προηγούμενα Συντάγματα δεν χαρακτηριζόταν «προσωρινό», συμπληρώνει τον κατάλογο των ατομικών δικαιωμάτων και θεσπίζει για πρώτη φορά πραγματικές εγγυήσεις προστασίας τους. Κάτω από τον τίτλο «Δημόσιο Δίκαιο των Ελλήνων» που υιοθέτησαν όλα τα μεταγενέστερα ελληνικά Συντάγματα μέχρι το 1975, κατοχυρώνει πληρέστερα την προσωπική ασφάλεια (άρθρα 11 και 23), τη θρησκευτική ελευθερία (άρθ. 1), την ελευθερία του τύπου με την απαγόρευση της λογοκρισίας (αρθ, 26), την αρχή της ισότητας (αρθ. 7), με την απαγόρευση των τίτλων ευγενείας (αρθ, 27), την αναλογική κατανομή των φόρων (άρ. 10) και το ποσοστό των δημοσίων επαγγελμάτων σε όλους τους Έλληνες (αρθ. 8), θεσπίζει την ελευθερία της εκπαίδευσης (αρ. 20), την ελευθερία του επαγγέλματος (αρθ. 20), την αρχή της μη αναδρομικότητας των νόμων (αρ. 12) και προβλέπει το θεσμό της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης για δημόσια ωφέλεια μετά από προηγούμενη αποζημίωση (αρ. 17). Κυρίως το Σύνταγμα της Τροιζήνας κατοχυρώνει, για πρώτη φορά ρητά, την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, (αρ. 5) και θεσπίζει την τυπική διάκριση Συντάγματος και νόμου (αρ, 94 και 143).

ββ) Οι διακηρύξεις Ανεξαρτησίας, που ακολούθησαν τα Συντάγματα αυτά, ενίσχυσαν ιδεολογικά τα νέα ατομικά δικαιώματα, τονίζοντας τον χαρακτήρα τους ως φυσικού δικαίου. Παράδειγμα, η Διακήρυξη του Άστρους  της 8^ης Απριλίου 1823, που προβάλλει τα «απαράγραπτα δικαιώματα» των Ελλήνων την απόλαυση των «ατίμητων αγαθών», « την δόξαν της Αγίας ημών Πίστεως και την ευτυχία των ανθρώπων».

γγ) Οι νέες αυτές διατάξεις εφαρμόστηκαν δύσκολα και μερικώς κατά την περίοδο αυτή, γιατί η ανάγκη αποτελεσματικής εξουσίας, τόσο προς τα έξω, όσο και προς τα μέσα, υπερείχε τελικά από την ανάγκη για ελευθερία και δημοκρατία, για την επιτυχία της επανάστασης. Αποτέλεσαν όμως ιδεολογικό και συνταγματικό προηγούμενο για τα μετέπειτα πολιτεύματα.

2^α) Η ανάγκη διεξαγωγής της επανάστασης, παρά τις εμφύλιες συγκρούσεις, οδήγησε με την εκλογή του Καποδίστρια στην  αναστολή του Συντάγματος της Τροιζηνίας με το ψήφισμα της 18^ης Ιανουαρίου 1828 και στη συγκέντρωση όλων των εξουσιών στα χέρια του Κυβερνήτη. Η αναθεώρηση των τριών επαναστατικών Συνταγμάτων που είχε εξαγγελθεί με το ίδιο ψήφισμα της Δ΄ Εθνοσυνέλευσης, έπρεπε να είναι «παντοτινός εγγυητής των πολιτών περί των εν ενεργεία δικαιωμάτων αυτών», αναβλήθηκε τελικά από τον Καποδίστρια μέχρις ότου «η τύχη της Ελλάδος αποφασίσθη οριστικώς».

β) Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια, η Ε΄ Εθνική Συνέλευση του Άργους ψήφισε στις 15 Μαρτίου 1832 το λεγόμενο Ηγεμονικό Σύνταγμα που καθιέρωνε μία μορφή συνταγματικής μοναρχίας. Το Σύνταγμα αυτό περιείχε διατάξεις (άρθρα 27-52) που προστάτευαν λεπτομερώς τα ατομικά δικαιώματα που θέσπιζαν και τα προηγούμενα Συντάγματα, και μάλιστα πληρέστερα, αφού προέβλεπε γενικά την ελευθερία εκδήλωσης της γνώμης με οποιοδήποτε τρόπο (άρθρο 47) και κατοχύρωνε για πρώτη φορά επίσης το άσυλο της κατοικίας (άρθρο 46). Καθιέρωνε, όμως, όχι μόνο την έμμεση (αρ, 71, 131,132), όπως ο καποδιστριακός νόμος, αλλά και την τιμηματική ψηφοφορία (αρ. 72, 75,79). Το Ηγεμονικό Σύνταγμα δεν εφαρμόστηκε ποτέ και καταργήθηκε από την Δ΄ κατά συνέχεια Εθνική Συνέλευση. Η βούληση να καταρτιστεί νέο Σύνταγμα αναστάλθηκε από τις προστάτιδες δυνάμεις ως τον ερχομό του Όθωνα.

Γιάννης Μαργέτας

Ο Σταύρος Λιβανός ήταν ο κορυφαίος εφοπλιστής πριν και μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο

και ένα από τα προσωνύμια του ήταν «ο θαυματοποιός». Κυρίαρχος στις θάλασσες από τη δεκαετία του ’30 έως και την δεκαετία του ’70.

Πεθερός του Αριστοτέλη Ωνάση, που νυμφεύθηκε την κόρη του Αθηνά (Τίνα), (1929 – 1974), αλλά και του Σταύρου Νιάρχου, που νυμφεύθηκε την άλλη κόρη του Ευγενία (1926 – 1970) και πατέρας του Γιώργου Λιβανού (1935 – ) που νυμφεύθηκε την Λήτα Βοϊβόδα.

Εγγόνια του ήταν ο Αλέξανδρος Ωνάσης, η Χριστίνα Ωνάση, ο Κωνσταντίνος Νιάρχος, που δεν ζουν και οι Φίλιππος Νιάρχος, Σπύρος Νιάρχος, Μαρία Νιάρχου, Σταύρος Λιβανός, που είναι νυμφευμένος με την Μαριέλλα Τσαβλίρη, η Αριέττα που είναι παντρεμένη με τον Γιώργο Β. Βαρδινογιάννη, τη Μαρίνα που είναι παντρεμένη με τον Ανδρέα Μαρτίνο, την Ευγενία που είναι παντρεμένη με Γάλλο ευγενή, την Χριστίνα και δισέγγονη, η Αθηνά Ωνάση – Ρουσέλ.

Ο Σταύρος Λιβανός ήταν άνθρωπος απόλυτος και αυταρχικός. Λέγεται ότι όταν ο πρόξενος του Παναμά στο τέλος της δεκαετίας του ’70 καθυστέρησε να εκδώσει τα έγγραφα σε ένα βαπόρι που παραλάμβανε από τα ναυπηγεία της Βρετανίας, του διαμήνυσε: «Εγώ σας έκανα ναυτικό κράτος, εγώ είμαι εκείνος που πρώτος σήκωσε την παναμέζικη σημαία σε βαπόρι».

Τότε, ο πρόξενος, εκεί που δεν ήθελε να δώσει τα πιστοποιητικά του πλοίου, πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία ελέγχου, τα μετέφερε ο ίδιος στο λιμάνι της βορειοδυτικής Αγγλίας. Τότε, ο Σταύρος Λιβανός σχολίασε σε συνεργάτη του: «Να θυμάσαι ότι και οι άγιοι φοβέρα θέλουν…».

Σε μια αφήγηση του σε δημοσιογράφους, στο Λονδίνο, ο εφοπλιστής Μίνωας Κολοκοτρώνης έλεγε ότι «ο Σταύρος Λιβανός που έμενε σε σουίτα πολυτελούς ξενοδοχείου, δεν παράγγειλε ποτέ φρούτα στο ξενοδοχείο, αλλά προτιμούσε να αγοράζει μια σακούλα μήλα από τον πλανόδιο οπωροπώλη και να τα τρώει στην σουίτα του, για να μη τα χρυσοπληρώνει στο ξενοδοχείο».

Ένα από τα πολλά που αφηγούνται στην Ακτή Μιαούλη παλιοί ναυτικοί είναι και το εξής: 

Μία ημέρα ο Λιβανός πληροφορήθηκε ότι ένας καπετάνιος του στην Οσάκα της Ιαπωνίας χρησιμοποίησε ταξί για να πάει να επικυρώσει χαρτιά του πλοίου στο προξενικό λιμεναρχείο.

Όταν το έμαθε ο Σταύρος Λιβανός έγινε έξαλλος και είπε στους συνεργάτες του: «Θα μπορούσε ο καπετάνιος να πάρει το τραμ αντί να πληρώσει ταξί» και υποχρέωσε τους συνεργάτες του στο γραφείο να στείλουν τέλεξ στον καπετάνιο για να τον επιπλήξουν για τη σπάταλη στην μετακίνηση του και να κοινοποιηθούν τα αντίστοιχα τέλεξ σε όλα τα πλοία.

Κάποιος συνεργάτης του τόλμησε να του επισημάνει: «με τόσα τέλεξ που στείλατε, ξοδέψαμε εκατοντάδες δολάρια, ενώ ο καπετάνιος πλήρωσε μόνο τέσσερα δολάρια».

Τότε, ο Σταύρος Λιβανός απάντησε κοφτά: «Άξιζε και παρά-άξιζε, γιατί τώρα με τη φασαρία που έγινε, κανένας πλοίαρχος ή γραμματικός δεν θα χρησιμοποιήσει ταξί για τις μετακινήσεις στα λιμάνια του κόσμου».

Ο Σταύρος Λιβανός γεννήθηκε το 1887 και ήταν ο τρίτος γιος του Γεωργίου Λιβανού που διέθετε ιστιοφόρα εμπορικά πλοιάρια. Από 10 ετών μέχρι που ενηλικιώθηκε εργάστηκε στα πλοία. Στη συνέχεια σπούδασε μηχανικός γιατί διείδε έγκαιρα ότι το μέλλον στα πλοία θα ήταν τα ατμόπλοια.

Το 1907, όταν η οικογένεια αγόρασε το πρώτο της ατμόπλοιο, το «Θεανώ Σιδερίδου» ναυτολογήθηκε αρχικά ως αρχιμηχανικός και αργότερα ως καπετάνιος.

Ο Σταύρος Λιβανός μεγάλωσε στη Χίο που τότε ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μετά την απελευθέρωση της Χίου, που έγινε στις 11 Νοεμβρίου 1912, κατετάγη ως εθελοντής στο Ναυτικό και συμμετείχε στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και μάλιστα υπάρχουν μαρτυρίες ότι τραυματίστηκε στη διάρκεια της απελευθέρωσης της Λέσβου.

Ο Σταύρος Λιβανός συμμετείχε στην οικογενειακή επιχείρηση μαζί με τα αδέρφια του που διαχειριζόταν πλέον ατμόπλοια και εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, όπου ίδρυσε την εταιρεία S. Livanos & Co.

Διακρίθηκε αμέσως για την αποφασιστικότητα του και για το δόγμα του «μετρητά και πλοία». Με άλλα λόγια, αγόραζε πλοία με δικά του χρήματα και δεν είχε προστρέξει στις τράπεζες για να τον χρηματοδοτήσουν.

Μετρημένος, όπως ήταν, αποφάσισε να κάνει δική του οικογένεια και νυμφεύθηκε την Αριέττα Ζαφειράκη, η οποία ήταν κόρη ενός εμπόρου της εποχής. Μαζί απέκτησαν την Ευγενία, την Αθηνά και τον Γιώργο.

Στη διάρκεια της οικονομικής και ναυτιλιακής κρίσης του ’30 ο Σταύρος Λιβανός βρέθηκε με πλοία χωρίς χρέη και με χρήματα στο σεντούκι του. Έτσι, αγόρασε τα φορτηγά τύπου Standard, μια ευφυή επιλογή με την προτροπή του Μανώλη Κουλουκουντή.

Ταυτόχρονα ναυπήγησε 9 πλοία πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, που το καθένα ήταν 9.000 τόνων στα ναυπηγεία William Gray & Co. στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα οποία παρέλαβε σταδιακά κατά το χρονικό διάστημα 1936-1339. Πριν αρχίσει ο πόλεμος, ο Στ. Λιβανός είχε τριάντα πλοία.

Το τελευταίο νεότευκτο πλοίο, το «Γεώργιος Σ. Λιβανός», συνολικής χωρητικότητας 10.000 τόνων, το παρέλαβε στην αρχή του πολέμου.

Ο Σταύρος Λιβανός ακολούθησε τη διαδρομή που έκαναν οι περισσότεροι τότε Έλληνες εφοπλιστές. Το 1940 εγκαταστάθηκε αρχικά στον Καναδά και μετά στη Νέα Υόρκη.

Τα αδέρφια του, όμως, έμειναν στην Ελλάδα και στη διάρκεια της Κατοχής, συνελήφθησαν ως αντιστασιακοί.

Μετά την λήξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Σταύρος Λιβανός εξασφάλισε 12 πλοία Liberty, και ένα από τα επτά δεξαμενόπλοια Τ-2 από την διάθεση των πολεμικών πλοίων στην Ελλάδα. Τα δεκατρία πλοία που προστέθηκαν στο στόλο του ήταν τα περισσότερα που πήρε τότε Έλληνας εφοπλιστής.

Βέβαια, με το ελληνικό επιχειρηματικό δαιμόνιο, όπου διέθετε ίδρυσε αμερικανικές εταιρείες, προκειμένου να παρακάμψει τους περιορισμούς που υπήρχαν από την αμερικανική κυβέρνηση για να εξασφαλίσει περισσότερα πλοία που παραχώρησαν οι ΗΠΑ στους αμερικανούς εφοπλιστές.

Όμως, Σταύρος Λιβανός, όπως και ο Αριστοτέλης Ωνάσης, ο Σταύρος Νιάρχος κατηγορήθηκαν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των Ηνωμένων Πολιτειών για εξαπάτηση της Αμερικανικής Ναυτιλιακής Επιτροπής. Όλοι οι Έλληνες εφοπλιστές που κατηγορήθηκαν, τελικά, ρύθμισαν και πλήρωσαν τα πρόστιμα που τους επιβλήθηκαν.

Στο μεταξύ, ο Σταύρος Λιβανός και οι γαμπροί του, Αριστοτέλης Ωνάσης και Σταύρος Νιάρχος, αναδείχθηκαν πλέον στην κορυφή των μεγαλύτερων Ελλήνων εφοπλιστών. Ο Στ. Λιβανός αγόρασε το νησάκι Κορωνίδα στην Κοιλάδα της Ερμιονίδας και ακολούθησαν ο Αριστοτέλης Ωνάσης με την αγορά του Σκορπιού κοντά στη Λευκάδα και ο Σταύρος Νιάρχος τη Σπετσοπούλα απέναντι από τις Σπέτσες.

Ο Σταύρος Λιβανός προχώρησε στην ναυπήγηση πλοίων χωρητικότητας 24.000 τόννων που κατασκευάστηκαν στα ναυπηγεία Split και Uljanik της τότε Γιουγκοσλαβίας, και δεξαμενόπλοια στην Ιαπωνία, μεταξύ των οποίων ήταν και το “Σταύρος Σ. Λιβανός”, χωρητικότητας 80.806 τόνων. Το πλοίο, παρελήφθη μετά τον θάνατο του και πήρε το όνομα του όταν άφησε την τελευταία του πνοή, το 1963 σε ηλικία 76 ετών, από ανακοπή καρδιάς.

Το 1.000ό πλοίο με ελληνική σημαία

Ένα γεγονός που σημάδεψε την πορεία της ελληνικής ναυτιλίας και ειδικότερα το έτος 1960 ήταν η πανηγυρική τελετή ύψωσης της ελληνικής σημαίας στο δεξαμενόπλοιο “Atlantic Queen” του εφοπλιστή Σταύρου Λιβανού. Τον Ιούλιο του 1960, ο τότε υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας Γεώργιος Ανδριανόπουλος σε συνεννόηση με τον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή, προανήγγειλαν τον πανηγυρικό εορτασμό του 1.000ου πλοίου και για το σκοπό αυτό έκαναν εκστρατεία προσέλκυσης πλοίων στην ελληνική σημαία.

Τον Σεπτέμβριο, είχαν εγγραφεί στο εθνικό νηολόγιο, 997 πλοία. Τότε, υπηρεσιακοί παράγοντες και στελέχη της ναυτιλιακής εταιρείας του Στ. Λιβανού, έπεισαν τον εφοπλιστή να υψώσει ταυτόχρονα σε τρία πλοία του την ελληνική σημαία για να πραγματοποιηθεί η τελετή.

Πράγματι , ο Χιώτης εφοπλιστής, υπέβαλε αιτήσεις για τα τρία πλοία του, το Atlantic Union, το Atlantic Univerce και το Atlantic Queen.

Τα κριτήρια για την επιλογή του συγκεκριμένου εφοπλιστή ήταν σημαντικά και έτσι τον συνέδεσαν με τον μεγάλο μύθο της ελληνικής ναυτιλίας.

‘Ηταν πλοίαρχος, αλλά και πρώτος μηχανικός του εμπορικού ναυτικού. Ήταν εφοπλιστής και κυρίως η καταγωγή του ήταν από την Χίο, από το νησί που είχε τους περισσότερους εφοπλιστές, τα περισσότερα πλοία με ελληνική σημαία και τους περισσότερους ναυτικούς.

Η ημέρα που θα γινόταν η τελετή ορίστηκε στις 22 Οκτωβρίου στην οποία παραβρέθηκε ο τότε Βασιλιάς Παύλος, ο διάδοχος Κωνσταντίνος, ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας Γεώργιος Ανδριανόπουλος, ο πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, Στρατής Ανδρεάδης, ο Σταύρος Λιβανός και πλήθος πολιτικών, εφοπλιστών και παραγόντων της ναυτιλίας.

Ο τιμώμενος εφοπλιστής, Σταύρος Λιβανός, στην ομιλία του υπογράμμισε:

«Σήμερον πανηγυρίζομεν το μεταπολεμικόν θαύμα της αναγεννηθείσης εμπορικής ναυτιλίας. Το επιτελεσθέν έργον κατά την τελευταίαν δεκαετίαν υπό του ελληνικού εφοπλισμού δεν έχει τον προηγούμενον του εις ιστορίαν της Εμπορικής Ναυτιλίας.

Το επίτευγμα αυτό της δημιουργίας ενός εμπορικού ναυτικού πρωτοφανούς εις όγκον χωρητικότητος και ποιότητα πλωτού υλικού, εύχομαι να συνεχισθή και εις το μέλλον.

Η ιδιωτική πρωτοβουλία του ελληνικού εφοπλισμού παρά τας δυσκολίας τα οποία πολλάκις συνήντησε κατώρθωσε να αναβιβάση την υπό διαφόρους σημαίας ελληνικής πλοιοκτησίας χωρητικότητα εις την τρίτην παγκόσμιον δύναμην.

Ο Έλλην ναυτίλος πιστός συμπαραστάτης είναι ο κατ’ εξοχήν κύριος συνεργάτης των Ελλήνων εφοπλιστών. Παραλαμβάνωμεν με υπερηφάνειαν την ελληνική σημαίαν του δεξαμενοπλοίου ‘Βασίλισσα του Ατλαντικού’ δηλώ ότι αυτή θέλει αποτελέσει το ιερότερον κειμήλιον της οικογενείας μου».

Σάββας Αθανασίου

πηγή

Μετά την υπουργοποίηση του Ερμιονίτη Βασιλείου Δεληγιάννη (υπουργείο Οικονομικών) με την κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου (1928)

η Ερμιονίδα και γενικά η Αργολίδα δεν ανέδειξε υπουργό στις μετέπειτα Κυβερνήσεις, ζώντας στην «σκιά» του νομού Αργολιδοκορινθίας, όπου οι Κορίνθιοι είχαν τον πρώτο λόγο.

Στις εκλογές του 1952, ο Κρανιδιώτης δικηγόρος Ιωάννης Π. Κοντοβράκης (1900 -1994) εξελέγη βουλευτής Ερμιονίδας με το ψηφοδέλτιο του Ελληνικού Συναγερμού του Αλέξανδρου Παπάγου. Στις 4 Οκτωβρίου 1955 ο Αλέξανδρος Παπάγος πεθαίνει και ο βασιλιάς Παύλος επιλέγει ως αντικαταστάτη του τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος καταρτίζει την λίστα των υπουργών του και την στέλνει προς έγκριση στο παλάτι. Σε αυτή τη λίστα περιλαμβανόταν και ο Ιωάννης Κοντοβράκης ως υπουργός Γεωργίας.

Ως απεσταλμένος των ανακτόρων επιστρέφει με την λίστα ο Μιχαήλ Αρναούτης και ζητεί να μπουν σε αυτή δυο πρόσωπα της εμπιστοσύνης του βασιλέως. Έπρεπε κάποιοι, επομένως, να βγουν. Κανένα, όμως, από τα «βαριά» κοινοβουλευτικά ονόματα δεν δεχόταν. Οπότε, τελικά, «θυσιάστηκε» ο Ιωάννης Κοντοβράκης μαζί με έναν άλλο πολιτικό από την Βόρειο Ελλάδα. Έτσι, στην κυβέρνηση που ορκίστηκε στις 6 Οκτωβρίου 1955 δεν ευτυχήσαμε να έχουμε συμπατριώτη υπουργό. Ενώ η Κορινθία συνέχισε να παίζει τον πρώτο ρόλο στις έκτοτε υπουργοποιήσεις…

Γιώργος Ν. Μουσταΐρας

………………

Με πληροφορίες από τον ιδιαίτερο του Ι. Κοντοβράκη εκείνη την εποχή κ. Λούη Λάμπρου.

………….

Στην φωτογραφία εικονίζονται ο Ιωάννης Κοντοβράκης και ο Στέφος Αλεξανδρίδης στις 23-3-1958, μπροστά στην μεγάλη σπηλιά των Διδύμων (αρχείο Στέφου).

Βιογραφικά στοιχεία του Ιωάννη Π. Κοντοβράκη

«Τέντωσε αγέρι τα πανιά και πάρ’ τα όνειρα μου,

πάρε και την καρδιά μου, αφού το ξέρεις μ’ αγαπάς».

Είναι λόγια της ψυχής κάθε ναυτικού, που είναι δεμένος με την πικροκυμα­τούσα. Έτσι την αποκαλούμε εμείς οι θαλασσινοί την θάλασσα. Και πόσες άλλες ονομασίες και χαρακτηρισμούς δεν έχουμε αποδώσει σ’ αυτήν.

Πόσες φορές δεν έχουμε καταραστεί «την ώρα και την στιγμή», όπως λέει ο λαός, που πήραμε το πρώτο βάπτισμα μας σ’ αυτήν, πολύ μικρά παιδιά, άλλοι σε ψαρόβαρκες με πανιά και κουπιά για τις μετακι­νήσεις μας και άλλοι σε εμπορικά ιστιοφό­ρα διαφόρων τύπων. Άλλοι σε ταξίδια στις Ελληνικές θάλασσες και άλλοι με μεγαλύτερα πλοία, ταξιδεύοντας σ’ όλη την υδρόγειο.

Εμείς, οι αλιείς ψαριών και σφουγγαριών σ’ όλες τις Ελληνικές Θάλασσες μέχρι την Μεγαλόνησο Κύπρο και ακόμα πιο μακριά μέχρι τα αφιλόξενα παράλια της Βορείου Αφρικής, όπου πάρα πολλοί κίνδυνοι παραμόνευαν εκεί από τους κατοίκους των Βορείων Αφρικανικών χωρών καθώς και από αγιάτρευτες ασθένειες (σκορβούτο) την εποχή αυτή.

Πόσες φορές, όταν η θάλασσα φουρτου­νιάζει η οικογένεια γονατιστή μπροστά στα εικονίσματα παρακαλά την Παναγιά, τους Αγίους και όλες τις ουράνιες δυνάμεις να είναι καλοτάξιδο και να προστατεύουν το πλεούμενο, που ταξιδεύει ο πατέρας και σύζυγος!

Και πόσες φορές δεν είδαμε χαροκα­μένες μαυρομαντιλούσες μανάδες, όταν η θάλασσα, αυτό το «αδάμαστο θεριό» φουρ­τουνιάζει, να τρέχουν στα εξωκκλήσια με ένα μπουκάλι λάδι, να ανάψουν τα καντήλια και γονατιστές να παρακαλούν να ημερέψει η αγκαλιά της πικροκυματούσας, που πήρε για πάντα μαζί της το ένα παιδί τους και να προστατεύει το άλλο τους παιδί από παρό­μοιο κακό γιατί και αυτό ακολούθησε την γαλάζια μάγισσα, υπακούοντας στην εντολή της μοίρας του. Γιατί για εντολή της ειμαρ­μένης πρόκειται και διαφορετικά δεν εξη­γείται αυτή η ακατανίκητη έλξη που αισθανόμαστε γι’ αυτήν!

Είναι για ‘μάς τους ναυτικούς η θάλασσα, η δεύτερη μάνα μας και η απεραντοσύνη της η μεγάλη αγκαλιά της, που άλλη φορά γαληνεμένη μας αγκαλιάζει και ημερεύει τις ψυχές μας απ’ τον πόνο της ξενιτιάς και άλλες φορές μας παίρνει με τα μεγάλα κύμα­τά της για πάντα στην αγκαλιά της.

Είναι αυτή, που με το απέραντο γαλάζιο της διαμορφώνει τις ανθρώπινες ψυχές, τις κάνει ευαίσθητες, ρομαντικές και νοσταλγικές, όταν την ταξιδεύεις.

Είναι αυτή, η θάλασσα, που με τις ατέλει­ωτες ρότες της, βοήθησε τους θαλασσοπό­ρους να εξερευνήσουν με τα πλοία της εποχής αυτής τον υπόλοιπο κόσμο του πλα­νήτη μας, μεταφέροντας δημιουργίες και ανταλλάσσοντας γνώσεις και πολιτισμούς. Είναι αυτή που μας παίρνει μακριά από τα αγαπημένα μας πρόσωπα, να μας πάει στα πέρατα του κόσμου, να δημιουργήσουμε και να προκόψουμε και να μας φέρει πίσω για να χαρούμε όλοι μαζί τις προκοπές μας.

Να γιατί ο τραγουδιστής παρακαλάει τον άνεμο να τεντώσει τα πανιά και του χαρίζει ό,τι πολυτιμότερο έχει, τα όνειρά του, ακόμα και την καρδιά του, τόσο όταν ξενιτεύεται με σκοπό την δημιουργία και όταν επιστρέφει, για να συναντηθεί και πάλι με τα αγαπημένα του πρόσωπα.

Είναι αυτό το μαγικό υγρό στοιχείο που έχει εμπνεύσει όλους τους πνευματικούς δημι­ουργούς και καλλιτέχνες και που κατέχει το μεγαλύτερο μέρος στην ιστορία και τον πολι­τισμό της ανθρωπότητας.

Είναι αυτή που, πότε γαληνεμένη και πότε αγριεμένη και αφρισμένη, μας δημιουργεί αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα.

Είναι η αιώνια Κίρκη, που με το ραβδί της μας μαγεύει και κάνει εμάς τους θαλασσι­νούς να έχουμε πάντα την πλάτη μας γυρι­σμένη στη στεριά και με θολή ματιά να κοι­τάμε το ατέλειωτο γαλάζιο της, έτσι που να μας κάνει να παίρνουμε μακάβριες αποφά­σεις σαν αυτή του θαλασσινού τραγουδιστή πουτραγουδά:

Νησί μου ασπρογάλανο σαν μαγεμένο κύμα,

εγώ μέσ’ στην αγκάλη σου ποτέ δεν θα ’χω μνήμα.

Δεν θα ’χει ο τάφος μου κερί, καντήλι δεν θα καίει,

μόνο το κύμα θα ’ρχεται επάνω μου να κλαίει.

Και επειδή, τελικά, μιλάμε για ένα μεγάλο έρωτα, μια μεγάλη αγάπη των ανθρώπων, αυτών που έχουν μεγαλώσει και έχουν βιώσει μέσα στην θάλασσα, έχουν δεθεί με αυτήν και έχουν γίνει ένα σώμα, μια ψυχή, τίθεται το μεγάλο ερώτημα: «Πότε έρχεται η στιγμή που τελειώνει μια μεγάλη αγάπη και λες, δεν πάει άλλο και χωρίζεις; Η απάντηση είναι: Ποτέ!»

Υστερόγραφο: Το κείμενο αυτό γράφτηκε απ’ τον υπογράφοντα, ταξιδεύοντας με το αλιευτικό του στο αρχιπέλαγος του Αιγαίου και είναι υπαγορευμένο από όλα εκείνα τα συναισθήματα που σου δημι­ουργεί η θάλασσα όταν την ταξιδεύεις.

ΚΥΚΛΑΔΕΣ 5-11-2001

Σταμάτης Δαμαλίτης

Δημοσιεύτηκε στο μηνιαίο περιοδικό «Ματιές στην Αργολίδα» (που επιμελείτο και εξέδιδε η συντακτική ομάδα του ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗ), αρ. φύλ. 7, τον Δεκέμβριο του 2001. Η απίστευτη σύμπτωση είναι πως στη φωτογραφία του Στέφου Αλεξανδρίδη, που είναι τραβηγμένη από παλαιό εορτασμό του “Γιάλα – Γιάλα” και επελέγη τυχαία, εικονίζεται ο… αρθρογράφος! Αυτό, να, μα τον Άγιο Νικόλα, διαπιστώθηκε μετά την κυκλοφορία του περιοδικού!

Να ‘σαι καλά Μάκη μου και δυνατός! Κλείνοντας αυτό το σημείωμα σου χαρίζω το παρακάτω τραγούδι.

Γιώργος Ν. Μουσταΐρας

Με μεγάλη μας χαρά, δημοσιεύουμε φωτογραφικό υλικό, έτσι όπως ο φακός αποτύπωσε στην εκδήλωση που διοργάνωσε η ομάδα μας,

έφερε τον τίτλο: “Μια ωδή στην ερμιονίτικη παράδοση” και έλαβε χώρα στον αύλειο χώρο του πρώην Δημαρχείου Ερμιόνης την ογδόη Αυγούστου του 2021. 

Ίσως πρόκειται για την πιο σημαντική εκδήλωση – παρουσίαση της ομάδας μας μιας που το λαογραφικό – ιστορικό υπόβαθρο που την περιέλουζε, είναι ανεκτίμητης αξίας, αποτελεί τοπικό θησαυρό που σκοπεύουμε να διασώσουμε αλλά και να διαδώσουμε…

Αυτή ήταν η αρχή!!!

Κάτω από αντίξοες συνθήκες, καταφέραμε να τραγουδήσουμε, να χορέψουμε, να χαρίσουμε στιγμές, να γεμίσουμε χαμόγελο τον κόσμο που μας τίμησε με την παρουσία του, να εξωτερικεύσουμε τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα που διακατέχει τα μέλη και τον κόσμο που ακολουθούν την ομάδα μας, στέλνοντας βασικές προμήθειες στους πυρόπληκτους συμπατριώτες μας, να τηρήσουμε όλα τα υγειονομικά πρωτόκολλα που επιτάσσει η πολιτεία…

Κι όλα αυτά με κεντρικό άξονα το βιβλίο της Βιβής Σκούρτη με τίτλο: “Η μουσικό-χορευτική παράδοση της Ερμιόνης” αλλά και με τη διπλή έκδοση της ομάδας μας με τίτλο: “Ερμιονίτικοι σκοποί, η Ερμιόνη του χθες, τραγουδισμένη σήμερα”, που γέμισαν ελπίδα, συναισθήματα, θύμισες, συγκίνηση, γνώση, αρώματα του χθες, χρώματα του σήμερα το κοινό που μας τίμησε με την παρουσία του και όλους εσάς που θα δείτε ινετρνετικά την παράσταση και θα την κάνετε κομμάτι του εαυτού σας, μιας που αγγίζει το πολιτιστικό μας “γίγνεσθαι” και μας ζητά να την κάνουμε μέρος της καθημερινότητας μας…

Ευχαριστούμε θερμά:

✓Τον κύριο Γιάννη Σπετσιώτη & την κυρία Βιβή Σκούρτη για τους πολύτιμους ερμιονίτικους τραγουδιστικούς θησαυρούς που μας παρέδωσαν.

✓ Τον πρόεδρο της κοινότητας Ερμιόνης, Ιωσήφ Γανώση και όλο το κοινοτικό συμβούλιο για την εξαιρετική συνεργασία που είχαμε.

✓Όλον τον κόσμο που μας στήριξε με την παρουσία του και μας ενθαρρύνει κάθε χρόνο να συνεχίζουμε.

✓Τους εκλεκτούς χορηγούς μας, που σθεναρά βοηθούν και στέκονται οικονομικά στο πλευρό μας κάθε χρόνο.

✓Το μουσικό σχήμα παραδοσιακής μουσικής “ΠΕΝΤΑΗΧΟΝ” που κέντησε μουσικά την εκδήλωση μας και σίγουρα θα τους ξανά δείτε στα μέρη μας.

✓Τον Θοδωρή Σκανδάλη για τον ήχο και τα φώτα του καθώς και την Άννα Μαζλουμίδη για τις φωτογραφίες, τον Δαμιανό Βογανάτση για το εξαιρετικό βίντεο και τον Μιχάλη Κλωνάρη για τα εναέρια πλάνα του, που θα τα δείτε σύντομα.

✓Τον Σύλλογο Γονέων & Κηδεμόνων Δημοτικού σχολείου Ερμιόνης για την διάθεση του σκηνικού.

✓Τα μέλη της Χορευτικής Ομάδας Ερμιόνης που για μια ακόμα χρονιά με υπέμειναν, με υποστήριξαν, μου χαμογέλασαν όταν ζητούσα παραπάνω, που με ενέκριναν για μια ακόμα χρονιά για δάσκαλο τους.

✓Τους εθελοντές – φίλους που βοήθησαν στην άρτια διεξαγωγή της εκδήλωσης.

✓Τα ιστολόγια & τους ραδιοφωνικούς σταθμούς που φιλοξένησαν δημοσιεύματα που αφορούσαν την εν λόγω παράσταση.

Τέλος, να αναφέρουμε πως:

• Τα κορίτσια της ομάδας μας φορούν στην πλειοψηφία τους την τοπική μας νυφική φορεσιά, που γνήσια αντίγραφα, έραψε για μας η αγαπημένη “Φιλάνθη Μπογέα, Παραδοσιακές ενδυμασίες” !
  
  Την αγαπάμε και την ευχαριστούμε πολύ! 
• 
  Η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στην τοπική μας εικαστικό, Ανθούλα Λαζαρίδου – Δουρούκου, που πρόσφατα έφυγε από κοντά μας, αφήνοντας μεγάλο κενό στην πολιτιστική ζωή του τόπου μας…

Σας ευχαριστούμε πολύ!!! #χοερ

Εκ μέρους της Χορευτικής Ομάδας Ερμιόνης,

Κωστής Σκούρτης

Ο Ιωάννης Μαλοκίνης (1880 – 1942) ήταν Έλληνας χρυσός Ολυμπιονίκης της κολύμβησης από τις Σπέτσες.

Καταγόταν από αρβανίτικη οικογένεια, η οποία είχε δράσει κατά την Επανάσταση του 1821. Οι αγώνες τον βρήκαν να υπηρετεί τη θητεία του στο θωρηκτό «Ύδρα». Κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στα 100 μέτρα ελεύθερο των ναυτών(όπου λάμβαναν μέρος μόνο Έλληνες ναύτες καραβιών που ήταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι του Πειραιά), σε ηλικία μόλις 16 ετών, στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, το 1896. 

Το αγώνισμα έγινε στην ανοιχτή θάλασσα, στη Ζέα, και ο Μαλοκίνης τερμάτισε πρώτος με 2:20:04. Πίσω από αυτόν τερμάτισαν ο Σπυρίδων Χαζάπης και Δημήτριος Δρίβας. Το ημερολόγιο έγραφε 11 Απριλίου 1896.

Ο Ιωάννης Μαλοκίνης πέθανε στον Πειραιά, σε ηλικία 62 ετών, το δεύτερο έτος της Γερμανικής Κατοχής.

Κατά την συνεχή, καθημερινή μου, έρευνα για άντληση ιστορικών θεμάτων, που αφορούν την Ερμιονίδα και τα νησιά Σπέτσες & Ύδρα,

ανακαλύπτω μικρά «διαμαντάκια», που μπορεί να περιέχονται σε δυο γραμμές αλλ’ όμως λέν’ πολλά.

Όπως η παρακάτω αναφορά του  Γρηγόρη Καρταπάνη, Μέλους της Εταιρείας Θεσσαλικών Ερευνών, την οποία «αλίευσα» από τον ιστορικό ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ του Βόλου, με γενικό τίτλο: Αναζητώντας τα σκάφη του γραφικού στολισμού στον Βόλο (Β’ Μέρος): Ονοματολόγιο βενζινάκατων.

Οι βενζίνες του Βόλου ήταν μικρά ξύλινα επιβατηγά σκάφη, που δραστηριοποιούνταν κατά την καλοκαιρινή περίοδο στις τοπικές θαλάσσιες συγκοινωνίες από τις αρχές της δεκαετίας του ’20 έως τα μέσα της δεκαετίας του ’80.

Στην αλφαβητική παράθεση των ονομάτων των σκαφών και στον αριθμό 15, διαβάζουμε:

ΝΕΑ ΕΡΜΙΟΝΗ: Πρόκειται πιθανότατα για την πρώτη, χρονικά, βενζίνα, που δραστηριοποιείται στον Βόλο στα 1921, σύμφωνα με την έως τώρα έρευνά μας, πραγματοποιώντας θαλάσσιες εκδρομές, σύμφωνα με τη σχετική σύντομη ανακοίνωση (16/5/1921 – ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ). Πρακτορεύεται από τον Π. Νόνη.

Προφανώς, το σκάφος δεν ονομάστηκε «Νέα Ερμιόνη» τυχαία, καθώς το όνομα του πρακτορεύοντος (Π. Νόνης) είναι καταφανώς Κρανιδιώτικο.

Κάποια στιγμή, θα έπρεπε να μελετηθεί βαθύτερα η παρουσία Ερμιονιδέων ναυτικών στην ευρύτερη περιοχή του Βόλου και των Σποράδων, η οποία έχει υπάρξει έντονη.

Αναφέρω προσωπικό βίωμα:

Συμμετείχα σε μιαν εκδρομή, πριν από κάποια χρόνια, των Παλαιμάχων Ποδοσφαιριστών Ερμιονίδας στην Σκόπελο. Σε τουριστικό κατάστημα και ενώ περιεργαζόμουνα ένα αντίγραφο παλιού ψαράδικου, μου έπιασε κουβέντα ο καταστηματάρχης. Του είπα, λοιπόν, πως κάνω συλλογή με αντίγραφα παραδοσιακών σκαφών, μια που στην περιοχή μας ανθεί η ναυτοσύνη. Και τότε, προς μεγάλη μου έκπληξη, μου ανέφερε πως το επώνυμό του ήταν… Σοφικίτης και ο προπάππους του είχε πάει στην Σκόπελο από το Κρανίδι! Και με περηφάνεια πρόσθεσε πως οι τελευταίες παραδοσιακές ψαρόβαρκες στην Σκόπελο είναι Σοφικίτικες!!

(αλλά πάνω στην παρουσία Ερμιονιδέων στην Σκόπελο θα επανέλθω…)

Γιώργος Ν. Μουσταΐρας

Η Κέρος είναι νησί των Μικρών Κυκλάδων (Κουφονήσι, Ηράκλεια, Σχοινούσα, Κέρος),

το οποίο βρίσκεται νοτιοανατολικά της Νάξου, νότια του Κουφονησίου (2 ν.μ.) και βορειοδυτικά της Αμοργού με ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Ορεινή, άγονη, χωρίς πηγές πόσιμου νερού και χωρίς δυνατότητες εύκολης πρόσβασης.

Το νησί είχε ένα μοναδικό εκκλησάκι, αφιερωμένο στην Παναγία. Κτίστηκε από τρεις μοναχούς, που ανήκαν στο μοναστήρι της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας της Αμοργού.

Οι μοναχοί αφού εγκαταστάθηκαν σε μετόχι του μοναστηριού στην Κέρο, έκτισαν τα κελιά τους, μία τράπεζα και το εκκλησάκι, ζώντας κυρίως  με τη βοήθεια των κατοίκων των γύρω νησιών.

Το 1820 – ήταν ακόμα Τουρκοκρατία – ένας Έλληνας εξωμότης από το Κρανίδι, που έγινε μουσουλμάνος πειρατής, ο αποκαλούμενος Τουρκοδημήτρης, έκανε επιδρομή στα Κουφονήσια, την Σχοινούσα και στην Κέρο. Οι λίγοι κάτοικοι που ήταν παρόντες και βοηθούσαν τους μοναχούς, αντιστάθηκαν και σκοτώθηκαν.

Ο Τουρκοδημήτρης μετέφερε τους μοναχούς σε ένα ύψωμα, στο παλιό κάστρο και αφού τους βασάνισε, τους θανάτωσε ρίχνοντάς τους στον γκρεμό. Στη συνέχεια κατέστρεψε το εκκλησάκι.

Από τότε και για πολλά χρόνια η Κέρος αποτέλεσε το ορμητήριο του Τουρκοδημήτρη. Από εκεί ξεκινούσε με το πλοίο του για να ληστέψει τα γειτονικά νησιά και έκρυβε στην Κέρο τα λάφυρα που αποκόμιζε από τις επιθέσεις του….

Με την έλευση του Ιωάννη Καποδίστρια τον Ιανουάριο του 1828, o Υδραίος ναυμάχος Ανδρέας Μιαούλης ανέλαβε, για δεύτερη φορά, την αρχηγία του ελληνικού στόλου, συνεισφέροντας σημαντικά στην πάταξη της πειρατείας στο Αιγαίο, που προκαλούσε σημαντικά προβλήματα στα παράλια της Πελοποννήσου και κυρίως στα νησιά των Σποράδων και των Κυκλάδων. 

Στις επιχειρήσεις του ναυάρχου Μιαούλη κατά των πειρατών, αιχμαλωτίστηκαν ή βυθίστηκαν 115 πειρατικά πλοία. Μεταξύ αυτών και του εξωμότη Τουρκοδημήτρη.

Μετά την εξόντωση των πειρατών, το μετόχι της Κέρου νοικιάστηκε για βοσκοτόπι. Οι βοσκοί έκτισαν ξανά το εκκλησάκι της Παναγίας στην ίδια θέση με το προηγούμενο. Λιτό, χωρίς τρούλο, με πέτρινους τοίχους και σκεπή από κονταρίδες και πηλόχωμα. Τοποθετήθηκαν 3 εικόνες, της Παναγίας, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Νικολάου, που σώζονται μέχρι σήμερα.

Το 1979 το εκκλησάκι επισκευάστηκε και το 1992 υψώθηκε καμπαναριό.

Γιώργος Ν. Μουσταΐρας

Πηγές του άρθρου: Μηχανή του χρόνου, Βικιπαίδεια, koufonisia.gr

Στις 20 Φεβρουαρίου 1845 ο Νικόλαος Ρούσος, κάτοικος Βαλτετσίου Μαντινείας, κατέθεσε αναφορά,

που συζητήθηκε σε Επιτροπή της Βουλής, ότι οι γιοί του, Παναγιώτης, Γεώργιος και Ηλίας, μαζί με τον γαμπρό του, Σταύρο, συνέλαβαν στις 17 Ιανουαρίου, στον Δαμαλά (Τροιζήνα), τέσσερις ληστές, που δρούσαν στην επαρχία Ερμιονίδας.

Τότε, ο ενωματάρχης Σαμουρζάκης και ο δήμαρχος Ερμιόνης, Δ. Νικολάου, προσκάλεσαν στην Ερμιόνη κάποιους από αυτούς που συνέλαβαν τους ληστές και αφού τους ξυλοκόπησαν άγρια (εβασάνισαν), στη συνέχεια τους κατεμήνυσαν, με αποτέλεσμα να φυλακισθούν στο Ναύπλιο (!), όπου κάποιοι από αυτούς αθωώθησαν.

Ζητεί να προωθηθεί η αναφορά του στο δικαστήριο Ναυπλίας, για να χρησιμοποιηθεί κατά την δίκη του δημάρχου Ερμιόνης, με την κατηγορία ότι προστατεύει τη ληστεία!

Η επιτροπή της Βουλής γνωμοδότησε, μάλιστα, να προωθηθεί η αναφορά στα υπουργεία Εσωτερικών και Δικαιοσύνης.

Γιώργος Ν. Μουσταΐρας

πηγή

Η ανάγκη ίδρυσης ενός ασφαλιστικού φορέα είχε πρωτοεκφραστεί στους προεπαναστατικούς χρόνους και συνεχίστηκε στην επαναστατική και στη μεταπελευθερωτική Ελλάδα.

Προβάλλονταν συγκεκριμένα ως «έκφραση κοινωνικής αλληλεγγύης και εθνικής ευγνωμοσύνης αλλά και ευρυτέρας σκοπιμότητας δια τους ήρωας και τα θύματα των ναυτικών αγώνων και τους μετέπειτα βιοπαλεστάς του κύματος». Η καταγωγή του θεσμού ξεκινάει λοιπόν ακόμα και από την ανάγκη κοινωνικής αποκατάστασης και εθνικής δικαίωσης των θαλασσομάχων του 1821. Την αρχική σύλληψη της ιδέας του Ναυτικού Απομαχικού Ταμείου πρέπει να την αναζητήσουμε στις Σπέτσες όπου και εφαρμόστηκε ένα υποτυπώδες σύστημα περίθαλψης των «ενδεών ναυτικών».

Πρόκειται για τη γνωστή «κάσσα», ένα είδος Κοινοτικού Ταμείου του οποίου τα έσοδα προέρχονταν από τα κέρδη των πλοίων που εκτελούσαν μεταφορές στο εξωτερικό και οι εισφορές ανέρχονταν στο 5% επί των κερδών τις οποίες κατέβαλλε στη κάσσα ο πλοίαρχος του πλοίου. Τα έσοδα αυτά διετίθεντο στους ανέργους και τους ανίκανους ναυτικούς και στις οικογένειες των ναυτικών οι οποίοι εύρισκαν το θάνατο επί των πλοίων. Τη φροντίδα της διαχείρισης της Κάσσας είχε η Δημογεροντία, όπως όλα αυτά διασώζονται σαν καταγραφές των χρονικογράφων της προεπαναστατικής Ελλάδας.

Συνοπτικά θα μπορούσε κανείς να αναφερθεί στα διατάγματα του 1833 που ρύθμιζαν πολλά πρακτικά προβλήματα και διαφαίνεται η τάση για επικράτηση της ιδέας της κοινωνικής μέριμνας και προστασίας του ναυτικού. Χαρακτηριστικά στο «περί Εμπορικού Νόμου» ονομαζόμενο διάταγμα, αναφέρεται ότι, «ναύτης ασθενήσας κλπ, πληρώνεται τους μισθούς του και νοσηλεύεται δαπάναις του πλοίου».

Εξάλλου ένα άλλο καθοριστικό νομοθέτημα που υπεγράφη στις 15 Δεκεμβρίου του 1836, το «περί Αστυνομίας της Εμπορικής Ναυτιλίας», από το Γραμματέα της Επικρατείας επί των Ναυτικών, Α.Γ. Κριεζή, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «… το αντίτιμο των εκδιδομένων διπλωμάτων και αδειών κυβερνητών και ναυτών, ως και τα διάφορα πρόστιμα τα επιβαλλόμενα δια παραβάσεις, αποτελούν πόρους υπέρ του Ναυτικού Απομαχικού Ταμείου».

Οι ειδικοί μελετητές της Οικονομικής Ιστορίας του τόπου μας, δεν θεωρούν αυτή την έμμεση αναφορά στο ΝΑΤ τυχαία αλλά την αποδίδουν στην ενσυνείδητη προσπάθεια όλων όσων είχαν αντιληφθεί την κοινωνική ανάγκη για την ασφάλιση των ναυτικών και των οικογενειών τους. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφερθεί ότι αρχικά, η ασφαλιστική φροντίδα του ΝΑΤ κάλυπτε και τα πληρώματα του Πολεμικού Ναυτικού.

Με τη θεσμοθέτηση του ΧΛΘ Νόμου του 1861, αναδεικνύεται ο καθαρά κοινωνικός χαρακτήρας του ΝΑΤ ενώ ιστορικές και πάλι καταγραφές, τον χαρακτηρίζουν ως προπομπό των Κοινωνικών Ασφαλίσεων στη χώρα μας.

Θα ήταν ασέβεια προς την ιστορική μνήμη αν στο τέλος της μικρής αυτής αναδρομής δε αναφερόταν η κορυφαία ιδρυτική μορφή του ΝΑΤ, ο Γεράσιμος Ζωχιός, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος του Ταμείου και χαρακτηρίζεται σαν μία ρωμαλέα προσωπικότητα που εξέφραζε την αγωνία χιλιάδων αγωνιζόμενων ναυτικών.

Σήμερα το ΝΑΤ έχει δύο κλάδους ασφάλισης. Τον κλάδο των συντάξεων και τον κλάδο της επικουρικής ασφάλισης.

Ο κλάδος συντάξεων παρέχει συντάξεις λόγω γήρατος, ανικανότητας, θανάτου, ατυχήματος καθώς και ελάχιστης ασφαλιστικής προστασίας.

Ο κλάδος επικουρικής ασφάλισης είναι σχετικά νέος και νομοθετήθηκε με τον Ν. 1482/84. Σκοπός του είναι η παροχή στους ασφαλισμένους του, επικουρικής μηνιαίας σύνταξης.

Από τα έσοδα του ΝΑΤ παρέχεται και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στους ναυτικούς (εν ενεργεία και συνταξιούχους) μέσω του Οίκου Ναύτου (Ο.Ν.).

Το ΝΑΤ αποδίδει κάθε χρόνο τα ποσά που εισπράττονται για λογαριασμό του ΕΛΟΕΝ (Ειδικό Λογαριασμό Οικογενειακών Επιδομάτων), και καταβάλλονται οικογενειακά επιδόματα στους εν ενεργεία ναυτικούς.

Επίσης το ΝΑΤ μαζί με τα δικά του έσοδα εισπράττει και τα έσοδα (τα οποία στη συνέχεια αποδίδει) των εξής υπέρ τρίτων Ταμείων Προνοίας, Ειδικών Λογαριασμών και Κεφαλαίων:

Ταμείο Πρόνοιας Αξιωματικών Εμπορικού Ναυτικού (ΤΠΑΕΝ)

Ταμείο Πρόνοιας Κατωτέρων Πληρωμάτων Εμπορικού Ναυτικού (ΤΠΚΠΕΝ)

Κεφάλαιο Ανεργείας-Ασθενείας Ναυτικών (ΚΑΑΝ)

Κεφάλαιο Ναυτικής Εκπαίδευσης (ΚΝΕ)

Κεφάλαιο Πλοηγικής Υπηρεσίας (ΚΠΥ)

Κεφάλαιο Δυτών (Κ.Δ)

Κεφάλαιο Ασφάλισης Επιβατών και Οχημάτων (ΚΑΕΟ)

Εστία Ναυτικών (Ε.Ν.)

Ειδικός Λογαριασμός Οικογενειακών Επιδομάτων (ΕΛΟΕΝ)

Κλάδος Επικουρικής Ασφάλισης Ναυτικών (ΚΕΑΝ)

Ναυτικό Επιμελητήριο της Ελλάδος (ΝΕΕ)

Ναυτικό Μουσείο

Δημήτρης Κωστάκος

Πηγή