Στο Κρανίδι το πρόβλημα της έλλειψης νερού είναι παλαιότατο. Όλα τα σπίτια για να το αντιμετωπίσουν είχαν στέρνες, υδατοδεξαμενές, για να μαζεύουν το βρόχινο νερό. Ωραίες δεξαμενές, σκαμμένες στη γη, με ένα αθάνατο επίχρισμα από χώμα πορσελάνης και ένα άλλο υλικό το «κουρασάνι», αυτά τα έπαιρναν με καΐκια από τις Κυκλάδες, Νίσυρο και Σαντορίνη.

Το νερό από τις στέγες και τις ταράτσες με λούκια πήγαινε στις στέρνες. Από εκεί το αντλούσαν με κουβάδες, «τέστες» τις έλεγαν στο Κρανίδι. Αντί για χλώριο και άλλα μικροβιοκτόνα έριχναν στις στέρνες μικρά χέλια, τα οποία έλεγαν «γκιάλες», οι γκιάλες μεγάλωναν και γίνονταν χέλια μήκους μέτρου και πιο πολύ. Όταν ήθελαν να καθαρίσουν τη στέρνα έπιαναν την γκιάλα και την ανέβαζαν με κοφίνι επάνω, την έριχναν σε ένα τενεκέ με νερό και καθάριζαν την στέρνα, μετά πάλι με το κοφίνι την κατέβαζαν στην στέρνα και αυτή έφευγε και άρχιζε το έργο της, το φιλτράρισμα του νερού, πάλι. Επίσης κάτω από τα λιακωτά έβαζαν κιούπια, όπου το νερό από τις πλάκες του λιακωτού έπεφτε στα κιούπια και το είχαν για λάτρα.

Η στέρνα και η τέστα που έπιαναν το νερό

Πολλά μεγάλα σπίτια, με αυλές είχαν και στέρνα στην αυλή. Σε αυτήν έπεφτε το νερό από τις πλάκες της αυλής. Αυτές τις έλεγαν στέρνες του ποταμιού. Η ύδρευση των σπιτιών του Κρανιδίου, που δεν είχαν στέρνες, γινόταν από δημοτικά πηγάδια. Δημοτικά πηγάδια υπήρχαν και υπάρχουν πολλά. Μέσα στο Κρανίδι ήταν η «Σκούρα» κάτω από το Α’ Δημοτικό σχολείο. Στην περιοχή του Αγίου Χαραλάμπους υπήρχε κάποιο άλλο πηγάδι. Ανατολικά του Κρανιδίου η «Γρέμια» και της «Πικροδάφνης», ΝΑ τα «Καλατρατέικο», Πετροθάλασσας- Γκιάλεζας- Φλάμπουρου – δύο στο Πλατύ πηγάδι – και το «Κεμπέρα», ΝΔ στην Παναγίτσα, στη Βερβερόντα, ΒΔ Λάλβεθη – Βίλλα. Επίσης, κοντά στο Κρανίδι το Γραμματικό. Στην περιοχή Γραμματικού υπάρχουν και 2 βρύσες (βρυσούλες τις λένε ακόμη), με μια στοά και ένα άνοιγμα μπροστά, ωραίες και γραφικές πολύ. Δυτικά το Πούσι και το Πούσι ιρί (πηγάδι νέο), οι Λάκκες και το Γκολέμι.

Στον Κάμπο υπάρχουν το Πούσι Γκόρο και η Μόλεζα στην περιοχή Φράγχθι. Γνωστά πηγάδια, επίσης, για το καλό τους νερό είναι του Πύργου και τα δύο της Μιλίντρας. Βόρεια υπάρχουν τα δύο πηγάδια του Λουτρού, το Ζερβέικο και το Φωστινέικο, βόρεια επίσης το πηγάδι του Θωμά (λόφος που λέγεται Θωμά).

Το νερό για τις ανάγκες του σπιτιού το έπαιρναν οι κάτοικοι από τα πηγάδια που το μεταφέρανε στα σπίτια με τα ζώα ή με τα πόδια. Πήγαιναν οι γυναίκες, γέμιζαν μια μεγάλη στάμνα, την ζαλώνονταν στην πλάτη με σχοινί και την έφερναν στα σπίτια τους. Σε ορισμένες διαδρομές, σε τακτές αποστάσεις, είχαν φτιάξει πέτρινες πεζούλες, τα λεγόμενα «ακουμπιστήρια». Εκεί σταματούσαν, ακουμπούσαν το βάρος και ξεκουράζονταν.

Το πηγάδι στις Λάκκες

 Αλλά ας ξεκινήσουμε και ’μεις την διαδρομή μας στην φύση και γιατί όχι και στην παράδοση και ιστορία. Πάμε για το πηγάδι του Πύργου. Μέσα από μια όμορφη μικρή διαδρομή βρισκόμαστε στον ήρεμο χώρο του πηγαδιού. Γύρω λόφοι κατάφυτοι και βουκολικές σκηνές με τα μαντριά και με τα κοπάδια. Το πηγάδι στην μέση ενός ανοίγματος, σαν μικρή κοιλάδα στους πρόποδες των λόφων. Εμείς πήραμε τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο, υπάρχει και άλλη πρόσβαση όμως, που ξεκινάει από το δημοτικό στάδιο, με ένα καλντερίμι ωραίο και δυστυχώς το μόνο που διασώθηκε από τα υπέροχα καλντερίμια του Κρανιδίου (μαζί με το άλλο στις Βρυσούλες). Γύρω από το πηγάδι, οι γούρνες για να ποτίζονται τα ζώα. Ευτυχώς έχουν διασωθεί και γούρνες λαξευμένες σε βράχο, κορύτες τις λέμε στο Κρανίδι, έργα των μερακλήδων μαστόρων της εποχής εκείνης.

Η επέμβαση της τεχνολογίας είναι φανερή γιατί το πηγάδι το χρησιμοποιούμε τώρα για να παίρνουμε πόσιμο νερό για τα σπίτια μας. Η ομορφιά του χώρου, όμως, δεν έχει αλλοιωθεί, η γαλήνη περισσεύει.

Κοντά σε όλα τα πηγάδια και ένα κλασικό ερημοκλήσι, ο Άγιος Νικόλας του Μάη, στον Πύργο. Η παράδοση θέλει στην περιοχή να ήταν ο Πύργος κάποιου Πασά.

Φεύγουμε από τον Πύργο και τραβάμε για την Μιλίντρα. Το πηγάδι της Μιλίντρας το χρησιμοποιούμε και αυτό για πόσιμο νερό. Και αυτή η περιοχή ωραία, όχι όμως γαλήνια. Δίπλα στα πηγάδια της Μιλίντρας περνάει ο δρόμος για την Ερμιόνη. Το πηγάδι αυτό είναι ίσως το αρχαιότερο της περιοχής, το αναφέρει ο Παυσανίας στις περιηγήσεις του.

Και εδώ το ερημοκλήσι του Αγίου Ανδρέα, βυζαντινό, με λίγες τοιχογραφίες που έχουν διασωθεί. Η παράδοση λέει ότι εκεί ήταν το πρώτο νεκροταφείο του Κρανιδίου.

Επόμενο πηγάδι σε ενδιαφέρον έρχεται το πηγάδι της Βίλας. Μια περιοχή πευκόφυτη, σκέτο σανατόριο. Ένας μεγάλος λόφος, ήμερος, καλλιεργημένος και πολύ ενδιαφέρων. Η θέα που σου προσφέρει είναι υπέροχη, το μάτι φτάνει μέχρι και τα αρκαδικά βουνά, αφού ξεκουραστεί στο γαλανό του Αργολικού κόλπου. Η παράδοση λέει, ότι στην περιοχή κατοικούσαν οι Βιλιώτες, άνδρες σπάνιας ρώμης και ομορφιάς, οι οποίοι χτυπούσαν κορμό δένδρου, ρίχνοντας πέτρα και τη βύθιζαν στον κορμό. Και εδώ η εκκλησία του ιαματικού Αγίου Παντελεήμονα.

Έτσι, λοιπόν, είχε η κατάσταση της ύδρευσης των σπιτιών του Κρανιδίου.

Το 1950-52 ο αείμνηστος Δήμαρχος Κρανιδίου Μιχαήλ Χάσπαρης, έκανε γεωτρήσεις στο Πλατύ πηγάδι και υδρεύτηκε το Κρανίδι από δημοτική ύδρευση πλέον. Οι επόμενοι Δήμαρχοι έκαναν φιλότιμες προσπάθειες με νέες γεωτρήσεις αλλά τα νησιώτικα χαρακτηριστικά της Ερμιονίδας και η λειψυδρία που ταλανίζει την περιοχή δεν επιτρέπουν αισιόδοξες προβλέψεις.

Φτύμης Τουτουτζής

……………….

Δημοσιεύτηκε στο 1^ο τεύχος του περιοδικού «Ματιές στην Αργολίδα» (Ιούνιος 2001). Κάποια πράγματα από τότε έχουν αλλάξει (προς το χειρότερο). Πληροφορίες για το άρθρο είχε δώσει ο αείμνηστος φίλος Κώστας Καρανικόλας.

Φωτογραφίες: Η ασπρόμαυρη με τις γυναίκες που κουβαλούν τις στάμνες είναι του Στέφου. Οι υπόλοιπες ανήκουν στο αρχείο του ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗ. Στη φωτογραφία της ανάρτησης εικονίζεται το πηγάδι του Πύργου.

Ο Ηλίας Θερμησιώτης γεννήθηκε στις Σπέτσες το 1788 από γονείς μέτοικους από τη Θερμησία της Ερμιονίδας, εξού και το επίθετο Θερμη­σιώτης.

Το προεπιθετικό του είναι άγνωστο. Ο Ηλίας, γνώστης της ναυτικής τέχνης από μικρός, έμαθε γράμματα, ασχολήθηκε με το εμπόριο και πολύ νέος έγινε πλοίαρχος. Σύντομα απέκτησε ιδιόκτητο πλοίο, το βρίκι «Αχιλλεύς», που λίγο αργότερα το μετέτρεψε σε πολεμικό για τις ανάγκες της Επανάστασης και το κυβερνούσε ο ίδιος. Επίσης, είχε συμμετοχή σε δύο καράβια ως συνιδιοκτήτης με τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα. Λόγω αυτής της συνεργασίας, του ηθικού του χαρακτήρα και της τιμιότητας που τον διέκρινε, κλήθηκε να παίξει διαιτητικό ρόλο στις οικονομικές κληρονομικές διαφορές που είχε η Μπου­μπουλίνα με τα προγόνια της Γιάννη και Παντελή, γιους του Δημητρίου Χατζηπαντελή Γιάννουζα. Επειδή δεν υπήρχαν τότε ελληνικά δικαστήρια η υπόθεση έφτασε στο Πατριαρχείο Κωνσταντινου­πόλεως και ο Γρηγόριος ο Ε’ ανέλαβε να τη ρυθμίσει.

To 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία μαζί με τους Νικόλαο Μπόταση, Ρήγα Κρανιδιώτη και Γιώργο Πάνου και στις 3 Απριλίου του 1821 συμμετείχε στην κήρυξη της επανάστασης στο νησί των Σπετσών μαζί με άλλους πρόκριτους μυημένους στη Φιλική Εταιρεία.

Κατά τον αγώνα πρόσφερε μεγάλα χρηματικά ποσά για την ευόδωση της Επανάστασης. Πρωταγωνίστησε σε ηλικία 24 χρόνων στην πολιορκία της Μονεμβασιάς και, μετά την κατάληψη του Φρουρίου το 1824, διορίστηκε, από το Εκτελεστικό Σώμα, φρούραρχος του Κάστρου της Μονεμβασιάς και στρατιωτικός διοικητής της περιοχής που κάλυπτε το φρούριο. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του εκεί, διέθεσε σεβαστά χρηματικά ποσά από την περιουσία του.

Ηλίας Θερμησιώτης (ελαιογραφία σε μουσαμά, 0.8 x 1 μ.) Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

Σημαντική και συνεχής υπήρξε και η συμμετοχή του στους ναυτικούς αγώνες της περιόδου, και συγκεκριμένα – πέραν του ναυτικού αποκλεισμού της Μονεμβασιάς- πήρε μέρος ως καπετάνιος του ιδιόκτητου πλοίου του Αχλλεύς σε ολες σχεδόν τις ναυμαχίες και επιχειρήσεις που συμμετείχε η σπετσιώτικη μοίρα κατά την περίοδο 1821-1826) καταγράφοντας μία εντυπωσιακή πολεμική παρουσία 64 ημερών στη θάλασσα:

• Στην καταδρομική επιχείρηση που οδήγησε στην αιχμαλωσία δύο οθωμανικών πλοίων μεταξύ Μήλου και Κιμώλου (11 Απρίλιου 1821).

• Στην επιχείρηση του Κατακώλου – Κάβο Πάπα (Σεπτέμβριος 1821).

• Στη αμφίρροπη ναυμαχία των Παλαιών Πατρών (20 Φεβρουαρίου 1822) με τον στόλο του Ισμαήλ Πασά Γιβραλταρ.

• Στις επιχειρήσεις του «τρινήσιου» στόλου υπό τον Ανδρέα Μιαούλη στη Χίο (τέλη Απριλίου 1822).

• Στις επιχειρήσεις του Ναυπλίου (Ιούνιος 1822).

• Στη ναυμαχία στο Χέλι (απέναντι από τις Σπέτσες μεταξύ του «τρινήσιου» στόλου αναντίον του Καπετάν Καρά Μεχμέτ Πασά (7 Σεπτεμβρίου 1822).

• Στις καταδρομικές επιχειρήσεις στην περιοχή του Αγίου Όρους (Αύγουστος 1823).

• Στη νικηφόρα για τους επαναστάτες ναυμαχία της Σάμου (5 Αυγούστου 1824) μεταξύ των ναυτικών μοιρών της Ύδρας και των Σπετσών εναντίον του οθωμανικού στόλου υπό τον Καπουντάν Χοσρέφ Πασά.

• Στη νικηφόρα για τους επαναστάτες ναυμαχία του Γέροντα (29 Αυγούστου 1824) μεταξύ των ναυτικών μοιρών της Ύδρας και των Σπετσών εναντίον του οθωμανικού στόλου υπό τον Καπουντάν Χοσρέφ Πασά.

• Στις επιχειρήσεις στη Μεθώνη και Κορώνη (Μάρτιος – Ιούνιος 1825).

• Στις επιχειρήαεις στην Κρήτη, Μεθώνη, Κορώνη, Νεόκαστρο (Ιούλιος – Αύγουστος 1825).

• Στις επιχειρήσεις στο Νότιο Αιγαίο (Σεπτέμβριος -Οκτώβριος 1825).

• Στις επιχειρήσεις των Παλαιών Πατρών (Δεκέμβριος -Ιανουάριος 1826).

• Στις επιχειρήσεις της Σάμου (Αϋγουστος 1826).

Στη διάρκεια των εμφυλίων συγκρούσεων ο Θερμησιώτης συντάχθηκε όπως και οι περισσότεροι νησιώτες με την πλευρά των Κυβερνητικών της φατρίας Κουντουριώτη, η οποία άλλωστε του εμπιστεύτηκε τη φρουραρχία του κάστρου της Μονεμβασιάς. Κατά την καποδιστριακή περιόδο δεν είχε καμία δραστηριότητα ούτε ανέλαβε κάποιο ναυτικό αξίωμα. Πολιτικά συντάχθηκε με την καποδιστριακή αντιπολίτευση. Η αντιπολιτευτική στάση του έναντι του καθεστώτος είχε ως συνέπεια να του δοθεί το χαμηλό – σε σχέση με την προσφορά του – δίπλωμα του αξιωματικού της Ε’ τάξεως, αν και για την οικονομική του προσφορά του αναγνωρίστηκε οφειλή 150.000 γροσίων.

Κατά την επόμενη οθωνική περίοδο επανήλθε και έλαβε τον υψηλό βαθμό του πλοιάρχου καθώς και μία θέση στην σημαντική επιτροπή με αρμοδιότητα να αξιολογήσει « τας υπηρεσίας και την ικανότητα ενός εκάστου των ναυτικών, όσοι κατά τον ένδοξον υπέρ της ελευθερίας αγώνα έλαβον μέρος». Στην επιτροπή συμμετείχαν – πέραν του Ηλία Θερμησιώτη- ο Ανδρέας Μιαούλης, ως πρόεδρος, και οι Γ. Σαχτούρης, Γ. Ανδρούτζου, Ν.Α. Αποστόλης, Κ. Κανάρης και Α. Γ. Κριεζής. Από έγγραφα του αρχείου του διαπιστώνεται ότι ο Ηλίας Θερμησιώτης παρέμεινε καθόλη της διάρκεια της οθωνικής βασιλείας μέλος της Επιτροπής Εκδουλεύσεων παρά τις διάφορες αποχωρήσεις και τοποθετήσεις μελών της.

Τα άλλα δύο παιδιά της οικογένειας Θερμη­σιώτη, οι δύο μικρότεροι αδελφοί του Ηλία, ο Νικόλαος και ο Πέτρος σε νεαρή ηλικία σκοτώθηκαν πολεμώντας ο πρώτος στη μάχη της Άμφισσας και ο δεύτερος στη μάχη της Βέργας. Στο δελτίο της Εθνολογικής Εταιρίας, ο Νικόλαος και ο Πέτρος Θερμησιώτης αναφέρονται ως γιοι του Ηλία. Δεν είναι όμως ακριβές τούτο, όπως άλλωστε όλοι οι παλιοί το γνωρίζουν στις Σπέτσες. Τούτο ακόμη φαίνεται και από το γεγονός ότι ήταν απίθανο ο Ηλίας να είχε τόσο μεγάλους γιους και να πολεμούν μάλιστα, αφού ο ίδιος ήταν την εποχή εκείνη 24 χρόνων.

Ο Ηλίας Θερμησιώτης είναι γνωστό ότι είχε δύο παιδιά, τον Ανδρέα και το Γεώργιο. Ο πρώτος γεννήθηκε το 1830 και χάθηκε πολύ αργότερα, νέος στη Μαύρη θάλασσα, όταν το καράβι του που καπετάνευε και ήταν ιδιοκτησία του, σ’ ένα από τα ταξίδια του Οδησσό – Ισπανία, με φορτίο σταριού, βούλιαξε αύτανδρο. Ο δεύτερος γιος του, ο Γεώργιος, γεννήθηκε το 1833 και πέθανε το 1929 σε βαθύ γήρας. Κατατάχτηκε στις τάξεις του Πολεμικού Ναυτικού «κατ’ επιλογή», σαν γιος ναυμάχου και έφτασε στο βαθμό του ναυάρχου πολεμώντας σ’ όλες τις θαλάσσιες πολεμικές επιχειρήσεις της τότε εποχής.

Η προσφορά του στην πατρίδα είναι ανυπολόγιστη. Στο Ιστορικό Μουσείο, σε μια αίθουσα, υπάρχει το πορτραίτο του μαζί με το σπαθί του, το ντουφέκι του και το καριοφίλι του.

Τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του τα έζησε στις Σπέτσες, όπου και πέθανε το 1871. Ο τάφος του βρίσκεται στο κοιμητήριο των Αγίων Πάντων και πάνω στην πλάκα, που σκεπάζει το μεγάλο αγωνιστή και πατριώτη, έχουν χαραχθεί τούτα τα λόγια:

«Ο πολλά μοχθήσας και δαπανήσας

εν τω Ιερώ της Ελλάδος Αγώνα.

Γεννηθείς τω 1788 απεβίωσε τω 1870*».

* θάνατος του Ηλία Θερμησιώτη, σύμφωνα με τη ληξιαρχική πράξη αποβιώσεως (βιβλίο θανάτων Δήμου Σπετσών) επήλθε στις 10.7.1871 και όχι το 1870, όπως εκ λάθους, έχει αναγραφεί επί του τάφου του (βλ. και εφημερίδα «Αλήθεια» φ. 1427/22.7.1871 (ανακοίνωση θανάτου) και εφημερίδα «Ερμούπολις» φ. 345/24.7.1871 ( επικήδειος λόγος του Επάρχου Σπετσών Λεωνίδα Παπανικολάου).

Πηγές

• Κέντρο Έρευνας Νεότερης Ιστορίας,  Παπαγεωργίου Στέφανος.

• Ηλίας Ν. Γαλέττας – Μαρίκα Β. Μπουζουμπάρδη, «Σπέτσες, Ιστορία Λαογραφία», τόμος Ά, έκδοση, Ένωση Σπετσιωτών, 2004.

• Ένωση Σπετσιωτών.

Πηγή